...Một tác phẩm văn chương nào không phản lại tâm lý con người, nói lên được nỗi buồn đau tủi nhục của con người trước cuộc sống, sự cố gắng của con người, cái thiện chí của con người gìn giữ thuỷ chung giữa muôn vàn thay đổi, giúp người vượt cuộc sống bon chen, giao hoà cùng đất trời một niềm xót xa chung cho cuộc sống, tác phẩm văn chương ấy sẽ có giá trị luân lý sâu xa...
...Cái gì sẽ giúp cho thế nhân đông đảo rung động chân thành để hiểu đạo lý sâu xa bằng trực giác, và lựa nhập điều hoà giữa cuộc sống va chạm, đẩy xô? Tôi tưởng ấy là tác phẩm văn chương.
(Bùi Giáng-Một vài nhận xét về Truyện Kiều...)
Hiển thị các bài đăng có nhãn carnet. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn carnet. Hiển thị tất cả bài đăng
Chủ Nhật, 26 tháng 4, 2009
Chủ Nhật, 8 tháng 2, 2009
Bên cạnh đúng-sai
-----------------
Suy nghĩ bất chợt về nghệ thuật
Nghệ thuật, cốt yếu ở chỗ tái tạo cảm xúc và bắt đầu từ cảm tính. Không hẳn ý nghĩa đến sau mà có vẻ nó đến trong nhập nhằng. Khi xem 1 vũ công khiêu vũ trên băng thì cảm hứng mỹ cảm đến trước hết với tôi. Nhưng cũng có thể vì tôi chưa am hiểu và có kinh nghiệm về kỹ thuật của bộ môn này. Lại là nói về sự đào luyện. Rõ ràng những người có kinh nghiệm luyện tập trong 1 bộ môn nào đó sẽ thường có khả năng cảm nhận tinh tế hơn về bộ môn đó. Phải chăng ngay cả xúc cảm thẩm mỹ cũng chỉ quy về việc "tập và quen" trong 1 ngữ cảnh văn hoá nhất định?
"Mọi sự miêu tả cảm tính bất kỳ một vật thể sống hay hiện tượng nào từ giác độ trạng thái cuối cùng của nó, hay là dưới ánh sáng của thế giới tương lai, sẽ là tác phẩm nghệ thuật.” - Soloviev.
Dụng học của tri thức tự sự
Dưới hình thức 1 Báo cáo thẩm định nhưng sự thực thì cuốn "La condition Postmodern"/Hoàn cảnh hậu hiện đại-của F.L có tính chất như 1 đề cương lớn cho những ai muốn tìm hiểu những điều ông đã thực sự phát biểu trong những dòng giản lược. Nhưng hễ có thân phận con người thì thảy đều có quyền triết lý (K.Jasper), cuốn sách vạch ra những khía cạnh căn bản của 1 tổng thể tri thức thời đại (1979).
F.L tiếp cận vấn đề bằng k/n "các trò chơi ngôn ngữ" (ngữ dụng học, Wittgenstein hậu kỳ-theo BVNS) và nếu chấp nhận sự tiếp cận này thì sẽ đi cùng ông đến các khái niệm về "tri thức tự sự", "tri thức khoa học", "phát ngôn sở thị", "nhận thức"...Theo cách này tôi thấy rõ ràng hơn khi nhìn lại câu chuyện về "học lệch" rất phổ biến ở VN (mà trong 1 entry của chị HY có đề cập đến-trong câu chuyện với con trai). Bản thân tôi cũng có những kinh nghiệm khá sâu sắc với chuyện này. Từ hồi cấp 1, các giáo viên trường tôi luôn vận động các học sinh khá giỏi rằng "học năng khiếu là học lệch".
Bệnh thành tích của GD địa phương đã sáng tạo ra những giải pháp chiết trung tiện lợi: chúng tôi thường tham gia "thi hộ"-"thi cùng" với các đội tuyển của trường NK. Coi như là học sinh của cả 2 trường. Càng học lên thì tâm lý "môn chính-môn phụ" càng nặng nề. Lễ, Tết theo đó cũng có nặng nhẹ khác nhau. Còn nhớ năm lớp 7, cô giáo Sinh và thầy giáo Hoạ có phê phán công khai chúng tôi trước lớp về tâm lý này. Ông thầy có nói 1 câu "sau này ra đời chưa chắc các em sẽ sống bằng kiến thức Văn, Toán. Rất có thể là Nhạc, Hoạ. Lúc đó hãy kiểm nghiệm lại lời tôi.". Điều này kể cũng có tác dụng phản tỉnh và cuộc sống về sau cũng cho những phản tỉnh thường xuyên.
Nhưng có 1 điều canh cánh mơ hồ thường trực là cảm giác hình như câu chuyện có cái gì đó lệch dòng, chệch choạc khi tri thức được phân chia thành các ngăn riêng rẽ. Sau này lại thấy thêm 1 cái gì đó chệch choạc hơn nữa khi mọi thứ (chủ yếu ở VN) đều tìm cách hợp thức hoá bằng mấy chữ "có tính khoa học". Ngay cả các ngành nhân văn cũng tìm cách "khoa học hoá" bộ môn của mình. Xa hơn nữa thì là câu chuyện lược quy chân lý vào Logic hình thức. Định lý bất toàn của Kurt Godel trong Toán học thường được viện dẫn trong nhiều diễn ngôn phong phú thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau.
Trong mục 6 "Dụng học của tri thức tự sự", Lyotard phân biệt các khái niệm "nhận thức", "tri thức", "khoa học" đồng thời bàn về các hệ tiêu chí khác nhau. Theo L, "tri thức không đồng nhất với khoa học, đặc biệt dưới dạng hiện nay của nó" và "tri thức nói chung không quy về khoa học và thậm chí về nhận thức". Để hiểu rõ điều này cần nắm được cách định nghĩa của Aristote về "sở thị": "Mọi lời nói đều biểu thị cái gì đó, nhưng không phải mọi lời nói đều là sở thị. Chỉ là sở thị cái mà có thể nói về nó là đúng hay sai. Nhưng, điều này không phải bao giờ cũng làm được: chẳng hạn lời cầu nguyện là một lời nói nhưng nó không đúng không sai" (Péri herménèias; 4,17a)-(dẫn theo sách).
Nhận thức, do vậy, được giới hạn bằng tiêu chí "có thể qui về đúng sai". Khoa học là tập con của nhận thức. Nó kèm theo 2 tiêu chí là đối tượng mà chúng phản ánh phải dễ đệ qui, và do đó, phải ở trong hoàn cảnh được quan sát rõ ràng; hai là có khả năng quyết định mỗi phát ngôn này là thuộc về hay không thuộc về 1 ngôn ngữ mà giới chuyên gia cho là thích đáng.
Nhưng tri thức thì dù tất nhiên là phát ngôn sở thị nhưng nó được trộn lẫn vào những ý tưởng về tri thức-làm, tri thức-nghe, tri thức-sống...Nó vượt ra ngoài việc xác định và áp dụng tiêu chí chân lý duy nhất. Còn có những tiêu chí về tính hiệu quả (nhân tiện-Bàn về tính hiệu quả; F.Jullien), sự công bằng (Xác lập cơ sở cho đạo đức-F.J) và/hay hạnh phúc, vẻ đẹp của âm thanh/màu sắc..."Tri thức là cái làm cho ai đó có năng lực nói ra được những phát ngôn sở thị "hay", cũng như phát ngôn mệnh lệnh hay lượng định "tốt"->Tri thức cho phép thu được những thành tựu "tốt" về nhiều đối tượng của diễn ngôn: để hiểu biết, quyết định, đánh giá, thay đổi...
Đặc điểm chính yếu của tri thức, do đó, vẫn theo F.L: nó trùng với 1 sự "đào luyện" bao trùm nhiều thẩm quyền: nó là hình thức duy nhất được hiện thân trong một chủ thể, và chủ thể này là 1 tập hợp gồm nhiều loại thẩm quyền khác nhau cấu tạo nên nó. (sdd, tr105)
-------------
Phản tư
Khi xuôi chiều nhận thức thì không có vấn đề gì, nhưng tôi thường có cảm giác truyền thống tư tưởng Phương Tây không thể tách khỏi ảnh hưởng của cái tinh thần "Lời làm nên xác thịt" trong Cựu Ước. "Khởi đầu là Lời.".
Thứ Tư, 7 tháng 1, 2009
Bàn về cái Nhạt-FJ
27- Luôn đi về phía trước, lấy việc đi về phía trước làm mục tiêu suy tư
- Thế giới trong bản chất sâu xa và trong việc đổi mới "kỳ diệu" của mình, chẳng phải cái gì khác là "khả năng duy trì bất tận" (để từ đó suy ra mọi chân lý) đó sao?
30- Cái nhạt là cụ thể-ngay cả khi nó ở dạng ẩn giấu->người ta nói nó trong 1 cảnh quan.
31- (tranh thuỷ mặc)
- Xa gần như nhau->(1) phản chiếu vào nhau; (2) có giá trị như nhau dưới góc ngắm
37- Thông tuệ đạo lý phải thấy rằng những mặt đối lập không những không hề kìm hãm nhau để loại trừ nhau, mà lại không ngừng chi phối nhau và giao liên với nhau
47- Chống lại sự sùng bái quá dễ dàng-cái bất thường.
- Tìm cách sống khác với đời cũng như tìm điều kỳ diệu để hậu thế có chuyện bàn tán, cái đó, về phần tôi, tôi xin chịu-KT
- Cái Nhạt không gây mệt mỏi.
53- Người quân tử không tìm cách lừa gạt ai, chỉ nói những điều mình làm được; những lễ phép thường ngày còn xa mới là yêu cầu chân chính của nghi lễ.
58- Sự cân bằng-sự hài hoà
59- Luôn sẵn sàng ứng phó với mọi biến động của thế giới và khắc phục những biến động ấy dễ dàng.
60- Quan sát/suy xét 1 người->trước hết xét khả năng tỏ ra bình lặng, nhạt, rồi sau đó mới xét trí thông minh.
66- Âm nhạc hay nhất: thứ âm nhạc tác động đến ta nhiều nhất->luôn ở mãi trong đầu óc và "không bao giờ quên".
71- Di âm và tác động của nó dẫn ta từ 1 phương thức còn cảm nhận được-> đến 1 phương thức nắm bắt thực tại tinh tế hơn, cơ bản hơn.
91- Thơ ca được dùng để nắm bắt cái vô hình thông qua cảm quan, để gợi lên cái hư vô từ những hình ảnh.
92- Chiều sâu cảm xúc, tính khôn lường, khả năng vươn tới vô hạn.
93- Sức nguyên lai-cái Nhạt-Sự phong phú tế nhị.
106- Cảm động là "phản ứng" với kích thích bên ngoài, kích thích này làm ta rung chuyển bên trong.
110- Gắn liền với sự dung dị, cả 2 coi sự hài hoà là cái thiết yếu.
115- Thơ phải gần mà không nông cạn, phải tiến về phía xa không còn biên giới: lúc đó ta nói được rằng ta có sự tuyệt vời về phía bên kia âm hưởng (Tư Không Thự)
119- Cái nhạt của thơ sở dĩ có được là do nghĩa của thơ không xuất hiện (theo cách này hay cách khác) nó thể hiện qua liên tưởng và tình huống mà không bao giờ áp đặt cho ta.
- Nguy cơ các hiện tượng không đổi mới được.
120- Tô Đông Pha- "ngôn ngữ nhà thơ sinh ra tựa như luồng hơi nước trút ra từ viên ngọc chôn vùi dưới đất trong cánh đồng xanh dưới ánh mặt trời ấm áp: người ta chiêm ngưỡng luồng hơi ấm nhưng không thể nhìn rõ nó".
122- Tuồng như đó là dấu vết mơ hồ của nguồn cảm hứng từ chốn xa, đường nét ấy chỉ được cảm nhận như là "dấu vết", 1 sự khước từ được gợi lên từ đó để tôn vinh thứ thư pháp như gợn sóng trong sự cô đơn.
129- Bên kia cái Nhạt là tâm của Vị.
133- Vị ở thế trung tâm: ta chỉ thưởng thức được vị ở thế trung tâm nếu ta biết cách không để cho 1 vị cá biệt bất kỳ nào đó hạn chế, ám ảnh mình; ta cũng không loại bỏ vị cá biệt đó.
->Sẵn sàng thưởng thức các vị như nhau->thoải mái với bất kỳ vị nào.
134-
*Sự vượt quá diễn ra như thế nào?
->Hy lạp: sức căng từ ngữ-mục tiêu hình ảnh trải ngược-ít dễ hiểu-buộc vượt lên trên từ ngữ trước mắt-cắt đứt với cảm xúc trực tiếp để nâng ta lên cái lý tính.
*Cái Nhạt
- Sự vượt lên trên này khởi từ việc khiến ta giải thoát mình khỏi tính dị biệt chủ nghĩa->không tạo ra sức căng->tạo ra sự hoà dịu->làm cho lương tri thanh thản.
140- Trước khi có sức mạnh hài hoà của cái nhạt người ta thấy sức bật của sinh lực.
141- Nghệ thuật, đó là phản ứng tự phát của xúc cảm bên trong được những thay đổi của thế giới bên ngoài gây ra.
142- Tràn đầy sức sống-khiến ta mê mẩn.
143- Có đúng dửng dưng dập tắt nhân cách?
144- Trực cảm về sự trống vắng không ngăn ta tiếp cận với xúc cảm->vì cảm xúc không tác động ta nữa nên ta nắm bắt nó tốt hơn, rồi ta có thể thưởng thức nó trọn vẹn.
- Cuộc sống cảm xúc được chắt lọc.
147- Hướng về phương xa vời mà chúng không với tới được-Cây cỏ diễn tả cường độ nội tâm->Cơ sở của cái nhạt là "cái tự nhiên".
- Thâm ý của cái nhạt: yên tĩnh, mơ hồ, cô đơn, cảm giác bị ruồng bỏ.
148- Phẩm chất của cái Nhạt-sự biến hoá.
150- Cái đậm: trong những khúc gãy vỡ, ta còn tìm thấy được những mảnh vụn có dáng thẳng, trông y như những tế bào rời rạc trong 1 thế giới cong queo: trong mỗi mảnh vỡ ta thấy hình như có ai đó cư ngụ, cô đơn và dửng dưng.
154- Cái nhạt-đòi hỏi sự chuyển hoá cuộc sống->1 cuộc thử nghiệm với lương tri toàn vẹn->thể hiện cái ta tồn tại trên nhân gian một cách triệt để nhất.
155- Về thơ Verlaine: Cảm giác về cái khắc khoải mất cội nguồn khác sự hấp dẫn của cái vẹn toàn (cái tổng thể chưa bị phân rã).
157- Phép nói giảm, ngôn ngữ mơ hồ->cái dửng dưng giả tạo->bãi mìn của ý đồ chiến thuật.
158- Verlaine muốn lập lại mối quan hệ với thực thể, muốn thoát ra khỏi cái bi kịch khó chịu về tình trạng rối loạn sự vật, trong đó ông cảm thấy ý thức mình tan biến->từ bỏ cái nhạt->chuyển mình theo cái siêu việt.
->Chứa đựng 1 ý thức về "cái thực tại đến tận cùng"
30- Cái nhạt là cụ thể-ngay cả khi nó ở dạng ẩn giấu->người ta nói nó trong 1 cảnh quan.
31- (tranh thuỷ mặc)
- Xa gần như nhau->(1) phản chiếu vào nhau; (2) có giá trị như nhau dưới góc ngắm
37- Thông tuệ đạo lý phải thấy rằng những mặt đối lập không những không hề kìm hãm nhau để loại trừ nhau, mà lại không ngừng chi phối nhau và giao liên với nhau
*Sự hài hoà-trung hoà-kích thích và phản hồi->để hành động không ngừng->giữ mãi trong quá trình.
47- Chống lại sự sùng bái quá dễ dàng-cái bất thường.
- Tìm cách sống khác với đời cũng như tìm điều kỳ diệu để hậu thế có chuyện bàn tán, cái đó, về phần tôi, tôi xin chịu-KT
- Cái Nhạt không gây mệt mỏi.
53- Người quân tử không tìm cách lừa gạt ai, chỉ nói những điều mình làm được; những lễ phép thường ngày còn xa mới là yêu cầu chân chính của nghi lễ.
58- Sự cân bằng-sự hài hoà
59- Luôn sẵn sàng ứng phó với mọi biến động của thế giới và khắc phục những biến động ấy dễ dàng.
60- Quan sát/suy xét 1 người->trước hết xét khả năng tỏ ra bình lặng, nhạt, rồi sau đó mới xét trí thông minh.
66- Âm nhạc hay nhất: thứ âm nhạc tác động đến ta nhiều nhất->luôn ở mãi trong đầu óc và "không bao giờ quên".
71- Di âm và tác động của nó dẫn ta từ 1 phương thức còn cảm nhận được-> đến 1 phương thức nắm bắt thực tại tinh tế hơn, cơ bản hơn.
91- Thơ ca được dùng để nắm bắt cái vô hình thông qua cảm quan, để gợi lên cái hư vô từ những hình ảnh.
->"Bầu khí quyển" lan toả trên cả bài thơ.
92- Chiều sâu cảm xúc, tính khôn lường, khả năng vươn tới vô hạn.
93- Sức nguyên lai-cái Nhạt-Sự phong phú tế nhị.
106- Cảm động là "phản ứng" với kích thích bên ngoài, kích thích này làm ta rung chuyển bên trong.
->Cảm động càng sâu sắc thì nó ít có tính cá nhân hơn->giúp ta cảm nhận được sự phong phú của mối dây ràng buộc ta với thế gian và cho ta thấy ta gắn liền với quá trình chuyển biến vĩ đại của sự vật như thế nào.
110- Gắn liền với sự dung dị, cả 2 coi sự hài hoà là cái thiết yếu.
115- Thơ phải gần mà không nông cạn, phải tiến về phía xa không còn biên giới: lúc đó ta nói được rằng ta có sự tuyệt vời về phía bên kia âm hưởng (Tư Không Thự)
119- Cái nhạt của thơ sở dĩ có được là do nghĩa của thơ không xuất hiện (theo cách này hay cách khác) nó thể hiện qua liên tưởng và tình huống mà không bao giờ áp đặt cho ta.
- Nguy cơ các hiện tượng không đổi mới được.
120- Tô Đông Pha- "ngôn ngữ nhà thơ sinh ra tựa như luồng hơi nước trút ra từ viên ngọc chôn vùi dưới đất trong cánh đồng xanh dưới ánh mặt trời ấm áp: người ta chiêm ngưỡng luồng hơi ấm nhưng không thể nhìn rõ nó".
122- Tuồng như đó là dấu vết mơ hồ của nguồn cảm hứng từ chốn xa, đường nét ấy chỉ được cảm nhận như là "dấu vết", 1 sự khước từ được gợi lên từ đó để tôn vinh thứ thư pháp như gợn sóng trong sự cô đơn.
129- Bên kia cái Nhạt là tâm của Vị.
133- Vị ở thế trung tâm: ta chỉ thưởng thức được vị ở thế trung tâm nếu ta biết cách không để cho 1 vị cá biệt bất kỳ nào đó hạn chế, ám ảnh mình; ta cũng không loại bỏ vị cá biệt đó.
->Sẵn sàng thưởng thức các vị như nhau->thoải mái với bất kỳ vị nào.
134-
*Sự vượt quá diễn ra như thế nào?
->Hy lạp: sức căng từ ngữ-mục tiêu hình ảnh trải ngược-ít dễ hiểu-buộc vượt lên trên từ ngữ trước mắt-cắt đứt với cảm xúc trực tiếp để nâng ta lên cái lý tính.
*Cái Nhạt
- Sự vượt lên trên này khởi từ việc khiến ta giải thoát mình khỏi tính dị biệt chủ nghĩa->không tạo ra sức căng->tạo ra sự hoà dịu->làm cho lương tri thanh thản.
140- Trước khi có sức mạnh hài hoà của cái nhạt người ta thấy sức bật của sinh lực.
141- Nghệ thuật, đó là phản ứng tự phát của xúc cảm bên trong được những thay đổi của thế giới bên ngoài gây ra.
142- Tràn đầy sức sống-khiến ta mê mẩn.
143- Có đúng dửng dưng dập tắt nhân cách?
144- Trực cảm về sự trống vắng không ngăn ta tiếp cận với xúc cảm->vì cảm xúc không tác động ta nữa nên ta nắm bắt nó tốt hơn, rồi ta có thể thưởng thức nó trọn vẹn.
- Cuộc sống cảm xúc được chắt lọc.
147- Hướng về phương xa vời mà chúng không với tới được-Cây cỏ diễn tả cường độ nội tâm->Cơ sở của cái nhạt là "cái tự nhiên".
- Thâm ý của cái nhạt: yên tĩnh, mơ hồ, cô đơn, cảm giác bị ruồng bỏ.
->Tính không thể bị kết thúc.
148- Phẩm chất của cái Nhạt-sự biến hoá.
150- Cái đậm: trong những khúc gãy vỡ, ta còn tìm thấy được những mảnh vụn có dáng thẳng, trông y như những tế bào rời rạc trong 1 thế giới cong queo: trong mỗi mảnh vỡ ta thấy hình như có ai đó cư ngụ, cô đơn và dửng dưng.
154- Cái nhạt-đòi hỏi sự chuyển hoá cuộc sống->1 cuộc thử nghiệm với lương tri toàn vẹn->thể hiện cái ta tồn tại trên nhân gian một cách triệt để nhất.
155- Về thơ Verlaine: Cảm giác về cái khắc khoải mất cội nguồn khác sự hấp dẫn của cái vẹn toàn (cái tổng thể chưa bị phân rã).
157- Phép nói giảm, ngôn ngữ mơ hồ->cái dửng dưng giả tạo->bãi mìn của ý đồ chiến thuật.
158- Verlaine muốn lập lại mối quan hệ với thực thể, muốn thoát ra khỏi cái bi kịch khó chịu về tình trạng rối loạn sự vật, trong đó ông cảm thấy ý thức mình tan biến->từ bỏ cái nhạt->chuyển mình theo cái siêu việt.
Thứ Ba, 23 tháng 12, 2008
Homo Faber-Max Frisch
- 1 môi trường rộng lớn, quốc tế hoá/tiêu chuẩn hoá. Sự tiến bộ. Sự tha hoá của con người.
- Những cảm giác của 1 con người: cảm giác yêu thương, cảm giác tội lỗi, sự sợ chết, do dự, lo lắng...
- Giấc mơ li dị: cảm giác li khai, nhu cầu cá biệt hoá.
- Để khắc hoạ sự đối chọi, có cách rất đơn giản: sự phi lý, sự hi hữu, ngẫu nhiên, oái oăm...của cuộc đời. Nhưng cuộc đời có cần quá nhiều những thứ phi lý như vậy để dẫn dắt những cảm thức "con người" kia không?
- Những năm 1950s. Thời kỳ hậu chiến. Hippy. Ý thức hệ.
- Khi vắng mặt những sự kiện li kỳ, phi thường-cuộc đời con người ta vẫn vốn dĩ rất phi lý và oái oăm-làm rõ nó ra.
- tr38: xác suất và nghiệm sinh-chúng ta chỉ có 1 cuộc đời để trải nghiệm.
- Các nhân vật đều cô độc và tự vấn. Họ có tài, có cá tính, và có khả năng để được lựa chọn cũng như có vẻ họ có nhiều lựa chọn. Nhưng họ vẫn bị cuốn đi bởi những trải nghiệm nghiệm sinh của họ. Thực ra họ có tấm lòng rộng mở và có thể yêu thương bất cứ điều gì nhỏ nhặt nhất từ cuộc sống. Nhưng họ vẫn bị phân li với cuộc sống.
- Lồng ghép hình thức nhật ký. Sự hồi tưởng đem lại cảm thức gì?
- Thói quen quay phim. Tại sao phải quay phim? Để nhớ lại? Đã chọn lọc và đã sắp xếp. Tại sao không trải nghiệm trực tiếp hiện tại? Nó có vẻ mâu thuẫn với việc trình bày câu chuyện dưới dạng kể lại-hồi ký?
- tr41: Không phải chuyến phiêu lưu kỳ thú/sự vắng mặt cái huyền bí. Khi nào thì phát sinh cái huyền bí? Khi tin vào sự vô hạn hay sự hữu hạn?
- Những cây agaua trên sa mạc: loài cây chỉ ra hoa 1 lần rồi chết.
- Ánh trăng và sự thực. Óc liên tưởng là dối lừa hay sao?/Về phép gợi gián tiếp của nghệ thuật phương Đông và quá trình suy tư vô tận-để hoà mình vào tiến trình-để chạm được vào những thứ vô hình (FJ).
Tặng Hana.
- Cảm giác nhớp nháp ở xứ nhiệt đới hoá ra lại là cái làm cho người ta ghi nhớ là đã sống.
- Đoàn tàu tiện nghi trong đêm. Qua rừng.
Luôn luôn tôi nhớ những chuyến tàu đêm đi Yên Bái, Lào Cai..nhớ cái ấn tượng đến ám ảnh của lần đầu tiên. Con tàu cổ lỗ, còi hơi. Hành khách là những người bình dân-đủ mọi hạng người, nhếch nhác..Cái không khí chộn rộn, ngai ngái của sân ga về đêm, dưới ánh đèn điện vàng vọt. Cái giọng nhắc tàu rất đặc biệt, đặc biệt ngang với chương trình ngâm thơ trong mục Văn nghệ của đài tiếng nói VN lúc đêm khuya gần Tết âm lịch. Xe ôm, xich lô, khuân vác, chè chén..người đưa người tiễn, cái dáng vẻ láo nháo ngơ ngáo tìm nhau. .Sự vội vàng của người về, vẻ bồn chồn của người đi...
Con tàu sẽ rục rịch rồi đi qua phía lưng của những khu phố cũ. Tôi ngồi trong toa ghế cứng (đấy mới là nơi của đa số mọi người), nhìn qua khung cửa. Không bao giờ người ta chú ý đến phía sau ngôi nhà cả. Con tàu như đi qua một thế giới chưa hề thay đổi-một thế giới, cũ, nhếch nhác và không hề mảy may làm duyên làm dáng. Thảng hoặc có xuất hiện vài người thì cũng là những phút giây không hề duyên dáng, cũng chẳng buồn ngó con tàu..Tất cả là một thế giới không phải của hiện tại. Khi tàu đi qua đoạn Đường Thành, tự nhiên thấy khác lạ vô cùng. Phố cũ Hà Nội nhìn từ trên cao xuống thấp thoáng sau hàng bàng đã thưa lá ngày cuối đông thật yên tĩnh khác thường. Từ trên đây thấy phố chả khác ngày xưa chút gì.
Ngang qua sông Hồng, gió bắt đầu lộng thổi. Cây cầu Long Biên xa xa trong ánh đèn vàng mờ mờ một quầng..cầu chỉ riêng cho người đi bộ và đi xe đạp-chủ yếu là xe đạp thồ, nhiều nhất vào sáng tinh mơ, khi mọi người chở rau sang phố..Thành phố lãng quên nhiều thứ quá, nên mới còn đầu sông cuối bãi này để mà đôi khi ta ra ngó cho lòng dịu lại...Tôi luôn thấy chuyến tàu là một hình ảnh thật giống với hình ảnh cuộc đời. Đủ mọi hạng người trên cùng một hướng đến đại thể. Ngồi lên đây rồi là không ai nghĩ đến một hướng đi khác nữa-không chọn lựa. Ở trong xe lửa là yên tâm nhất. Mọi sự vẫn trôi đi mà khối sắt thép này là đảm bảo tuyệt đối cho sự an toàn trước mưa gió ngoài kia. Có thể gặp vô số cảnh đời nơi đây: một cụ già về quê, một gia đình chộn rộn có con nít, những người đi buôn, những người đi làm, những đôi lứa đi du lịch, những người không thể biết...Trên tàu cũng có sự phân biệt, có trật tự riêng..trật tự của những người cả cuộc đời ở trên dòng lắc lư này.
Khi đêm đã hơi muộn rồi, trời se lạnh thì mọi người đa phần đều ngủ hay gà gật. Tàu đang đi qua những cung đường vắng. Một vài ngọn đèn vẫn bật đủ soi mờ tỏ những dáng hình con người. Mọi người cố xoay sở cho mình tư thế thoải mái nhất có thể: những cái áo đắp tạm, người thì nằm ngang, chân gác qua thành đối diện, có người mắc võng và không ít người nằm luôn xuống sàn tàu có hoặc không có tấm gì kê lưng. Tạm bợ, tất cả đều tạm bợ vì chuyến đi chỉ là tình cờ, mọi người đều chờ đợi sự sạch sẽ tại nơi đến của mình. Bất giác tôi liên tưởng đến một cái nhìn trong suốt-tôi luôn ao ước có ai vẽ ra bức tranh ấy:trong con tàu, loại trừ đi những vách ngăn, nơi này là những người nằm ngồi la liệt, khoang bên là sáu con người một gian..mỗi người một tư thế, một dáng vẻ trong một thế giới ba chiều. Ai cũng bàng quan nghĩ rằng mình đơn lẻ, riêng tư...Ai đó nói mê, một vài người trở mình, thỉnh thoảng có người quờ quạng đi về phía toa lét, băng qua những cái chân ngáng, len lách giữa những thân người. Mỗi lần ngồi trong một toa tàu tôi thường luôn tìm một hình dáng nổi bật nhất. Một cô nào đó sẽ được chọn làm hoa hậu và hễ cô còn ở đó và không bị thay thế thì cảm xúc của tôi vẫn còn trung thành với cô đấy...Bất chợt một vài người bừng tỉnh, lục sục đồ đạc. Giọng thông báo ngái ngủ, con tàu sắp dừng lại một ga lẻ nào đó. Khuya rồi. Sương lạnh xuống mờ mịt. Con tàu dừng lại giữa một quãng rừng vắng. Trong đêm tối, cái ga xép chả thấy đâu, quầng sáng vàng vọt chỉ đủ soi thấp thoáng cây cột điện, hình như có nếp nhà sàn..Vài ba người xuống tàu, rồi vội vã tan mất vào trong đêm tối. Không biết giữa rừng thế này họ đi về đâu? Cũng không ai để ý họ cả, mọi người chìm trong giấc mộng mị, thấp thỏm..
- Tôi liên tục ngủ mơ...(không mơ thấy Hana)
--------------------
Chuyện người da đỏ.
Người đàn ông nhìn thấy con chim ưng bay qua trước cửa bỗng nhiên bỏ nhà ra đi. Người vợ gặp lại dười âm phủ bèn hỏi. Câu trả lời là: vì con chim ưng vẫn bay.
--------------------
- "Tôi nghĩ về Yoakkim. Nhưng đích thực, về cái gì nhỉ?"
- tr65: thứ âm thanh "vè vè ong ong, không to nhưng dai dẳng, ám ảnh, gợi nhớ tiếng ve sầu rả rích, nhưng đanh và đơn điệu hơn"-Mình nhớ cảm giác lúc nghe file nhạc của VNT mà bạn KH gửi cho. Thì ra là nhớ đến đoạn này. Buồn cười, đóng kín cửa phòng làm việc để nghe và đóng bộ tịch nghiêm trang trước sự ngạc nhiên của thằng Đức.
"Máy tính anh bị làm sao đấy?"
"Nghệ thuật Hậu hiện đại đấy."
Btw, tinh thần HHĐ: sự tái lập giá trị Khai Minh. Giải phóng con người, tự do cá nhân và chủ nghĩa nhân bản.
- "Anh chàng người Mỹ" và những di chỉ Inca làm mình nhớ Mỹ Sơn và Kazic.
Bị chìm đi ở Palenke. "Ở đây người ta quên hết thảy".
- Có lẽ những khung cảnh được khắc hoạ giống như là những ký hoạ sống động.
- tr211: tôi nhận thấy lứa tuổi lại có vẻ rất hợp với nàng, chỉ trừ cái cổ hơi nhẽo làm tôi nhớ đến cổ con rùa. Tôi lại xin nàng hãy bỏ quá cho những lời của mình.
Erini-nữ thần (Erinnyes) của sự nguyền rủa và trả thù. Nhưng với những người biết hối cải lại trở thành những nữ thần lòng lành phù hộ. Ơmêniđa (Chính là Những kẻ thiện tâm).
- Nhưng chính tôi chẳng phải cũng thường trình bày 1 sự kiện như là những gì đã qua. Thậm chí mọi cấu trúc hành văn luôn trượt qua (phía trước hoặc phía sau) của tâm điểm. Tâm điểm bị phớt qua, thậm chí là lờ đi trong tiêu đề. (Đi mãi thì đến Chèm). Đấy không phải là sự cố ý mà đúng hơn là sự cố gắng tái tạo bối cảnh và cảm xúc. Những thứ thực sự lan man và không thể quy chụp riêng rẽ.
- tr221: hạng đàn ông: 1 đám người mù quáng, bị tước đoạt mọi tiếp xúc với thế giới xung quanh.
- Những liên tưởng so sánh hình ảnh-tôi nhớ những đám mây tuổi thơ.
Ngày xưa mây trắng bay phiêu dật chân trời. Buổi chiều mùa hè. Nắng đầy chiều. Lũ trẻ đu mình trên cây xoan bên bờ mương, dõi nhìn phía bầu trời trên cánh đồng. Mây trắng hình gì ấy nhỉ? Thi xem ai tìm được nhiều hình nhé! Dịu nhẹ. Ký ức ấy rất nhẹ nhõm trong cõi lòng tôi vụn vặt.
Tại sao Yoakkim lại tự tử?
Tại sao Herbert lại thay đổi? Theo kiểu bất cần như vậy?
Nađa.
- tr278: khi xem 1 bộ phim, điều đó đã không còn nữa.
- tr302: sống trên mặt đất-có nghĩa là sống với đời.
--------------------
Khi đã bắt đầu tưởng tượng thì sẽ phải tưởng tượng rất dài. Và sau đó thì rất dễ thất vọng, lập bập. Nhưng thực tế mọi chuyện cũng chịu được. Rút từ thực tế.
--------------------
Làm thế nào để "nghe" 1 bản nhạc? Giữ cho tâm trí thả lỏng như 1 mặt nước hồ hứng những giọt nước mưa là những âm điệu. Không liên tưởng, không ghi nhớ, không chờ đợi. Đơn giản là "nghe" vậy thôi. Không để tâm trí vướng kẹt lại ở chỗ nào.
Sự thuần khiết. Tính cực đoan. Dọn dẹp tâm trí tốt nhất là bằng âm nhạc không lời.
Âm nhạc và cử động. Mọi người múa may vô thức theo điệu nhạc. 1 phản xạ có điều kiện hay là sự tương đồng giữa ngôn ngữ động tác của cơ thể và âm thanh?
---------------------
- Vì 1 mục đích cụ thể, họ (Yoakkim hay Herbert-yes, nước Đức) đã vượt qua mọi chướng ngại. Chính quá trình trải nghiệm đã biến đổi con người họ. Một kiểu mất phương hướng? Đầy ứ sự tương đối. (Nađa). Hay chỉ đơn giản là sự thoái lui, buông xuôi? Vì sao? Vẫn chưa thực sự nghĩ ra điều này.
- Mọi chuyện trở lên "chẳng là cái gì cả". Cái gì đã biến đổi con người kia? Những cảm giác của con người? Tại sao Yoakkim? Tại sao Herbert? Vì sự bối rối nào? Quy chiếu vào mình và nhận ra mình nhỏ bé?
- 1 thế giới dường như không còn giới hạn về kích cỡ quả đất nhưng lại còn ẩn tàng rất nhiều nếp gấp mà người ta còn phải lật đi lật lại bằng cuộc đời mình để hiểu. Sống và trải nghiệm cảm giác của mình với ý thức về sự nhỏ bé của chính mình. Sống với ký ức, trí nhớ, tình yêu và những điều dang dở. Sống với nỗi bất an mà chỉ còn biết an ủi mình bằng những cảm giác về cuộc đời.
---------------------
P/s: Homo Faber của Max Frisch là cuốn tiểu thuyết tôi thích đọc lại nhiều nhất (cho đến giờ). Hình như mới chỉ có 1 bản dịch duy nhất và xuất bản 1 lần duy nhất vào năm 1986 của NXB Tác phẩm mới. Bản dịch của Hoàng Hữu Phê và Đặng Hồng Trung từ bản tiếng Nga. Tiểu thuyết luận đề của 1 nhà văn tay ngang xuất thân KTS người "Thuỵ Xỹ". Hình như có tên trong bình trọn 100 cuốn sách của TK20.
Cuốn sách khá dầy in bằng loại giấy xấu đen ngòm hoá ra lại rất có sức ám ảnh tôi. Mỗi lần đọc lại đều có thể bị lôi kéo cho đến tận kết thúc. Luôn luôn là cái không khí hồi tưởng buồn buồn cảm động mà không mất đi vẻ khoát đạt thoáng đãng đến nao lòng.
Mỗi lần nhớ lại tôi thường nhớ đến cụm từ "những cây agaua trên cát". Và cái nóng ẩm ở Palenke. Chắc là tâm trạng muốn thoát đi. Đến tận cùng trời cuối đất. Mà không cần viện đến cái độc đáo, hùng tráng màu mè. Chỉ là muốn thoát đi.
Cũng có thể là vì trong câu chuyện đều đều lầm rầm này các nhân vật đều có tuýp tâm trí rất khoát đạt. Không ai ti tiện. Không ai gùn ghè. Kể từ gã macô Cuba trở đi. Còn cái tên Hana thật đẹp. Không hiểu sao lại có cảm giác như vậy. Mỗi khung cảnh cũng sống động nữa. Tôi cứ liên tưởng đến những ký hoạ bằng bút sắt. Hẳn là lên những mẩu giấy bất kỳ. Đã định viết hẳn 1 review về cuốn sách này. Nhưng mỗi lần đọc lại đều chỉ muốn để nguyên như thế. Có khi những gạch đầu dòng linh tinh cũng sẽ giống như những ký hoạ kia: luôn dang dở và day dứt. Ở giữa cuộc sống và tác phẩm.
- Những cảm giác của 1 con người: cảm giác yêu thương, cảm giác tội lỗi, sự sợ chết, do dự, lo lắng...
- Giấc mơ li dị: cảm giác li khai, nhu cầu cá biệt hoá.
- Để khắc hoạ sự đối chọi, có cách rất đơn giản: sự phi lý, sự hi hữu, ngẫu nhiên, oái oăm...của cuộc đời. Nhưng cuộc đời có cần quá nhiều những thứ phi lý như vậy để dẫn dắt những cảm thức "con người" kia không?
- Những năm 1950s. Thời kỳ hậu chiến. Hippy. Ý thức hệ.
- Khi vắng mặt những sự kiện li kỳ, phi thường-cuộc đời con người ta vẫn vốn dĩ rất phi lý và oái oăm-làm rõ nó ra.
- tr38: xác suất và nghiệm sinh-chúng ta chỉ có 1 cuộc đời để trải nghiệm.
- Các nhân vật đều cô độc và tự vấn. Họ có tài, có cá tính, và có khả năng để được lựa chọn cũng như có vẻ họ có nhiều lựa chọn. Nhưng họ vẫn bị cuốn đi bởi những trải nghiệm nghiệm sinh của họ. Thực ra họ có tấm lòng rộng mở và có thể yêu thương bất cứ điều gì nhỏ nhặt nhất từ cuộc sống. Nhưng họ vẫn bị phân li với cuộc sống.
- Lồng ghép hình thức nhật ký. Sự hồi tưởng đem lại cảm thức gì?
- Thói quen quay phim. Tại sao phải quay phim? Để nhớ lại? Đã chọn lọc và đã sắp xếp. Tại sao không trải nghiệm trực tiếp hiện tại? Nó có vẻ mâu thuẫn với việc trình bày câu chuyện dưới dạng kể lại-hồi ký?
- tr41: Không phải chuyến phiêu lưu kỳ thú/sự vắng mặt cái huyền bí. Khi nào thì phát sinh cái huyền bí? Khi tin vào sự vô hạn hay sự hữu hạn?
- Những cây agaua trên sa mạc: loài cây chỉ ra hoa 1 lần rồi chết.
- Ánh trăng và sự thực. Óc liên tưởng là dối lừa hay sao?/Về phép gợi gián tiếp của nghệ thuật phương Đông và quá trình suy tư vô tận-để hoà mình vào tiến trình-để chạm được vào những thứ vô hình (FJ).
Tặng Hana.
- Cảm giác nhớp nháp ở xứ nhiệt đới hoá ra lại là cái làm cho người ta ghi nhớ là đã sống.
- Đoàn tàu tiện nghi trong đêm. Qua rừng.
Luôn luôn tôi nhớ những chuyến tàu đêm đi Yên Bái, Lào Cai..nhớ cái ấn tượng đến ám ảnh của lần đầu tiên. Con tàu cổ lỗ, còi hơi. Hành khách là những người bình dân-đủ mọi hạng người, nhếch nhác..Cái không khí chộn rộn, ngai ngái của sân ga về đêm, dưới ánh đèn điện vàng vọt. Cái giọng nhắc tàu rất đặc biệt, đặc biệt ngang với chương trình ngâm thơ trong mục Văn nghệ của đài tiếng nói VN lúc đêm khuya gần Tết âm lịch. Xe ôm, xich lô, khuân vác, chè chén..người đưa người tiễn, cái dáng vẻ láo nháo ngơ ngáo tìm nhau. .Sự vội vàng của người về, vẻ bồn chồn của người đi...
Con tàu sẽ rục rịch rồi đi qua phía lưng của những khu phố cũ. Tôi ngồi trong toa ghế cứng (đấy mới là nơi của đa số mọi người), nhìn qua khung cửa. Không bao giờ người ta chú ý đến phía sau ngôi nhà cả. Con tàu như đi qua một thế giới chưa hề thay đổi-một thế giới, cũ, nhếch nhác và không hề mảy may làm duyên làm dáng. Thảng hoặc có xuất hiện vài người thì cũng là những phút giây không hề duyên dáng, cũng chẳng buồn ngó con tàu..Tất cả là một thế giới không phải của hiện tại. Khi tàu đi qua đoạn Đường Thành, tự nhiên thấy khác lạ vô cùng. Phố cũ Hà Nội nhìn từ trên cao xuống thấp thoáng sau hàng bàng đã thưa lá ngày cuối đông thật yên tĩnh khác thường. Từ trên đây thấy phố chả khác ngày xưa chút gì.
Ngang qua sông Hồng, gió bắt đầu lộng thổi. Cây cầu Long Biên xa xa trong ánh đèn vàng mờ mờ một quầng..cầu chỉ riêng cho người đi bộ và đi xe đạp-chủ yếu là xe đạp thồ, nhiều nhất vào sáng tinh mơ, khi mọi người chở rau sang phố..Thành phố lãng quên nhiều thứ quá, nên mới còn đầu sông cuối bãi này để mà đôi khi ta ra ngó cho lòng dịu lại...Tôi luôn thấy chuyến tàu là một hình ảnh thật giống với hình ảnh cuộc đời. Đủ mọi hạng người trên cùng một hướng đến đại thể. Ngồi lên đây rồi là không ai nghĩ đến một hướng đi khác nữa-không chọn lựa. Ở trong xe lửa là yên tâm nhất. Mọi sự vẫn trôi đi mà khối sắt thép này là đảm bảo tuyệt đối cho sự an toàn trước mưa gió ngoài kia. Có thể gặp vô số cảnh đời nơi đây: một cụ già về quê, một gia đình chộn rộn có con nít, những người đi buôn, những người đi làm, những đôi lứa đi du lịch, những người không thể biết...Trên tàu cũng có sự phân biệt, có trật tự riêng..trật tự của những người cả cuộc đời ở trên dòng lắc lư này.
Khi đêm đã hơi muộn rồi, trời se lạnh thì mọi người đa phần đều ngủ hay gà gật. Tàu đang đi qua những cung đường vắng. Một vài ngọn đèn vẫn bật đủ soi mờ tỏ những dáng hình con người. Mọi người cố xoay sở cho mình tư thế thoải mái nhất có thể: những cái áo đắp tạm, người thì nằm ngang, chân gác qua thành đối diện, có người mắc võng và không ít người nằm luôn xuống sàn tàu có hoặc không có tấm gì kê lưng. Tạm bợ, tất cả đều tạm bợ vì chuyến đi chỉ là tình cờ, mọi người đều chờ đợi sự sạch sẽ tại nơi đến của mình. Bất giác tôi liên tưởng đến một cái nhìn trong suốt-tôi luôn ao ước có ai vẽ ra bức tranh ấy:trong con tàu, loại trừ đi những vách ngăn, nơi này là những người nằm ngồi la liệt, khoang bên là sáu con người một gian..mỗi người một tư thế, một dáng vẻ trong một thế giới ba chiều. Ai cũng bàng quan nghĩ rằng mình đơn lẻ, riêng tư...Ai đó nói mê, một vài người trở mình, thỉnh thoảng có người quờ quạng đi về phía toa lét, băng qua những cái chân ngáng, len lách giữa những thân người. Mỗi lần ngồi trong một toa tàu tôi thường luôn tìm một hình dáng nổi bật nhất. Một cô nào đó sẽ được chọn làm hoa hậu và hễ cô còn ở đó và không bị thay thế thì cảm xúc của tôi vẫn còn trung thành với cô đấy...Bất chợt một vài người bừng tỉnh, lục sục đồ đạc. Giọng thông báo ngái ngủ, con tàu sắp dừng lại một ga lẻ nào đó. Khuya rồi. Sương lạnh xuống mờ mịt. Con tàu dừng lại giữa một quãng rừng vắng. Trong đêm tối, cái ga xép chả thấy đâu, quầng sáng vàng vọt chỉ đủ soi thấp thoáng cây cột điện, hình như có nếp nhà sàn..Vài ba người xuống tàu, rồi vội vã tan mất vào trong đêm tối. Không biết giữa rừng thế này họ đi về đâu? Cũng không ai để ý họ cả, mọi người chìm trong giấc mộng mị, thấp thỏm..
- Tôi liên tục ngủ mơ...(không mơ thấy Hana)
--------------------
Chuyện người da đỏ.
Người đàn ông nhìn thấy con chim ưng bay qua trước cửa bỗng nhiên bỏ nhà ra đi. Người vợ gặp lại dười âm phủ bèn hỏi. Câu trả lời là: vì con chim ưng vẫn bay.
--------------------
- "Tôi nghĩ về Yoakkim. Nhưng đích thực, về cái gì nhỉ?"
- tr65: thứ âm thanh "vè vè ong ong, không to nhưng dai dẳng, ám ảnh, gợi nhớ tiếng ve sầu rả rích, nhưng đanh và đơn điệu hơn"-Mình nhớ cảm giác lúc nghe file nhạc của VNT mà bạn KH gửi cho. Thì ra là nhớ đến đoạn này. Buồn cười, đóng kín cửa phòng làm việc để nghe và đóng bộ tịch nghiêm trang trước sự ngạc nhiên của thằng Đức.
"Máy tính anh bị làm sao đấy?"
"Nghệ thuật Hậu hiện đại đấy."
Btw, tinh thần HHĐ: sự tái lập giá trị Khai Minh. Giải phóng con người, tự do cá nhân và chủ nghĩa nhân bản.
- "Anh chàng người Mỹ" và những di chỉ Inca làm mình nhớ Mỹ Sơn và Kazic.
Bị chìm đi ở Palenke. "Ở đây người ta quên hết thảy".
- Có lẽ những khung cảnh được khắc hoạ giống như là những ký hoạ sống động.
- tr211: tôi nhận thấy lứa tuổi lại có vẻ rất hợp với nàng, chỉ trừ cái cổ hơi nhẽo làm tôi nhớ đến cổ con rùa. Tôi lại xin nàng hãy bỏ quá cho những lời của mình.
Erini-nữ thần (Erinnyes) của sự nguyền rủa và trả thù. Nhưng với những người biết hối cải lại trở thành những nữ thần lòng lành phù hộ. Ơmêniđa (Chính là Những kẻ thiện tâm).
- Nhưng chính tôi chẳng phải cũng thường trình bày 1 sự kiện như là những gì đã qua. Thậm chí mọi cấu trúc hành văn luôn trượt qua (phía trước hoặc phía sau) của tâm điểm. Tâm điểm bị phớt qua, thậm chí là lờ đi trong tiêu đề. (Đi mãi thì đến Chèm). Đấy không phải là sự cố ý mà đúng hơn là sự cố gắng tái tạo bối cảnh và cảm xúc. Những thứ thực sự lan man và không thể quy chụp riêng rẽ.
- tr221: hạng đàn ông: 1 đám người mù quáng, bị tước đoạt mọi tiếp xúc với thế giới xung quanh.
- Những liên tưởng so sánh hình ảnh-tôi nhớ những đám mây tuổi thơ.
Ngày xưa mây trắng bay phiêu dật chân trời. Buổi chiều mùa hè. Nắng đầy chiều. Lũ trẻ đu mình trên cây xoan bên bờ mương, dõi nhìn phía bầu trời trên cánh đồng. Mây trắng hình gì ấy nhỉ? Thi xem ai tìm được nhiều hình nhé! Dịu nhẹ. Ký ức ấy rất nhẹ nhõm trong cõi lòng tôi vụn vặt.
Tại sao Yoakkim lại tự tử?
Tại sao Herbert lại thay đổi? Theo kiểu bất cần như vậy?
Nađa.
- tr278: khi xem 1 bộ phim, điều đó đã không còn nữa.
- tr302: sống trên mặt đất-có nghĩa là sống với đời.
--------------------
Khi đã bắt đầu tưởng tượng thì sẽ phải tưởng tượng rất dài. Và sau đó thì rất dễ thất vọng, lập bập. Nhưng thực tế mọi chuyện cũng chịu được. Rút từ thực tế.
--------------------
Làm thế nào để "nghe" 1 bản nhạc? Giữ cho tâm trí thả lỏng như 1 mặt nước hồ hứng những giọt nước mưa là những âm điệu. Không liên tưởng, không ghi nhớ, không chờ đợi. Đơn giản là "nghe" vậy thôi. Không để tâm trí vướng kẹt lại ở chỗ nào.
Sự thuần khiết. Tính cực đoan. Dọn dẹp tâm trí tốt nhất là bằng âm nhạc không lời.
Âm nhạc và cử động. Mọi người múa may vô thức theo điệu nhạc. 1 phản xạ có điều kiện hay là sự tương đồng giữa ngôn ngữ động tác của cơ thể và âm thanh?
---------------------
- Vì 1 mục đích cụ thể, họ (Yoakkim hay Herbert-yes, nước Đức) đã vượt qua mọi chướng ngại. Chính quá trình trải nghiệm đã biến đổi con người họ. Một kiểu mất phương hướng? Đầy ứ sự tương đối. (Nađa). Hay chỉ đơn giản là sự thoái lui, buông xuôi? Vì sao? Vẫn chưa thực sự nghĩ ra điều này.
- Mọi chuyện trở lên "chẳng là cái gì cả". Cái gì đã biến đổi con người kia? Những cảm giác của con người? Tại sao Yoakkim? Tại sao Herbert? Vì sự bối rối nào? Quy chiếu vào mình và nhận ra mình nhỏ bé?
- 1 thế giới dường như không còn giới hạn về kích cỡ quả đất nhưng lại còn ẩn tàng rất nhiều nếp gấp mà người ta còn phải lật đi lật lại bằng cuộc đời mình để hiểu. Sống và trải nghiệm cảm giác của mình với ý thức về sự nhỏ bé của chính mình. Sống với ký ức, trí nhớ, tình yêu và những điều dang dở. Sống với nỗi bất an mà chỉ còn biết an ủi mình bằng những cảm giác về cuộc đời.
---------------------
P/s: Homo Faber của Max Frisch là cuốn tiểu thuyết tôi thích đọc lại nhiều nhất (cho đến giờ). Hình như mới chỉ có 1 bản dịch duy nhất và xuất bản 1 lần duy nhất vào năm 1986 của NXB Tác phẩm mới. Bản dịch của Hoàng Hữu Phê và Đặng Hồng Trung từ bản tiếng Nga. Tiểu thuyết luận đề của 1 nhà văn tay ngang xuất thân KTS người "Thuỵ Xỹ". Hình như có tên trong bình trọn 100 cuốn sách của TK20.
Cuốn sách khá dầy in bằng loại giấy xấu đen ngòm hoá ra lại rất có sức ám ảnh tôi. Mỗi lần đọc lại đều có thể bị lôi kéo cho đến tận kết thúc. Luôn luôn là cái không khí hồi tưởng buồn buồn cảm động mà không mất đi vẻ khoát đạt thoáng đãng đến nao lòng.
Mỗi lần nhớ lại tôi thường nhớ đến cụm từ "những cây agaua trên cát". Và cái nóng ẩm ở Palenke. Chắc là tâm trạng muốn thoát đi. Đến tận cùng trời cuối đất. Mà không cần viện đến cái độc đáo, hùng tráng màu mè. Chỉ là muốn thoát đi.
Cũng có thể là vì trong câu chuyện đều đều lầm rầm này các nhân vật đều có tuýp tâm trí rất khoát đạt. Không ai ti tiện. Không ai gùn ghè. Kể từ gã macô Cuba trở đi. Còn cái tên Hana thật đẹp. Không hiểu sao lại có cảm giác như vậy. Mỗi khung cảnh cũng sống động nữa. Tôi cứ liên tưởng đến những ký hoạ bằng bút sắt. Hẳn là lên những mẩu giấy bất kỳ. Đã định viết hẳn 1 review về cuốn sách này. Nhưng mỗi lần đọc lại đều chỉ muốn để nguyên như thế. Có khi những gạch đầu dòng linh tinh cũng sẽ giống như những ký hoạ kia: luôn dang dở và day dứt. Ở giữa cuộc sống và tác phẩm.
Thứ Hai, 22 tháng 12, 2008
Entry for December 22, 2008
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1070.20
"Chiến tranh giản dị đến khắc nghiệt vô cùng. Diễn tiến tâm lý cũng chẳng lằng nhằng phức tạp trong thời điểm cận chiến. Mày sống tao chết hoặc ngược lại. Huy động và sử dụng tối đa các kỹ năng sống sót của con thú. Lăn đi! Nằm xuống! B.41 đâu? Bịt mồm khẩu đại liên! Mẹ kiếp !....Không sủa, không gầm gừ được thì văng tục!..... Có thế thôi ! Sau này lắng lại, các xúc cảm con Người trở về, và được sự giúp đỡ của các nhà văn nhà báo lãng mạn mới hay mình đã chiến đấu vì Đất nước. Kể cũng thấy tự hào..."
- Lời nói của người lính trận. "Đại tự sự" của chiến tranh? Tại sao lại là những năm tháng đáng nhớ nhất? Gắn chặt với thực tại. Xúc cảm kịch liệt. Vận động kịch liệt. Chạm vào ranh giới của sự sống và cái chết. Nó, những ký ức, sự kiện trở thành nguồn tư liệu cho sự tự vấn của người lính.
- Dẫn dắt: từ sự lựa chọn. Sự oái oăm của định mệnh. Giấc mơ về sự lựa chọn.
Một khung cảnh đám giỗ ở nhà quê. Những người đàn ông ngồi uống rượu với nhau lúc cuộc đã tàn. Mấy người đàn bà ở nhà dưới. Mọi người nói về chiến tranh với sự căm thù và phấn khích. Mình nói cái gì đó. Bố ngồi lặng lẽ, thở dài nói "Chiến tranh không phải là một trò chơi" -bố đã từng trải qua. Chuyển sang khung cảnh là một căn nhà đổ nát, mái bằng đã bị sập lộ ra khoảng trời toang hoác. Những chiếc máy bay của Mỹ to lớn bay rất sát mặt đất, mình với vài người ngước lên nhìn thấy rõ những qủa bom. Một vài người dùng súng Ak bắn lên nhưng không ăn thua. Dùng vũ khí mạnh hơn thì sợ tất cả sẽ nổ tung. Mọi người căm phẫn. Không gian âm u và ngột ngạt. Bỗng chuyển sang khung cảnh một bến sông, trời mưa gió tầm tã. Những người đàn bà đang tiễn con mình đi ra trận. Những đứa trẻ bằng tuổi em mình, vừa chơi trò chơi đuổi bắt bên mé rừng rồi bỗng nhiên bị gọi đi. Một số đứa bị lùa sang phe bên kia. Bỗng gặp mẹ, nói thằng em mình cũng phải đi. Nháo nhác tìm kiếm. Chúng nó có biết gì. Mai kia lại quay súng bắn vào nhau. Những chiếc xà lan (của Nato) chở lính bắt đầu đến. Mình bỗng nhiên oà vỡ, khóc như mưa như gió. Bất lực hoàn toàn và rất trớ trêu. Vô nghĩa..
---------------
- Đào ngũ. Ngay cả khi có sự lựa chọn việc từ chối tham gia vào 1 việc phi lí như vậy, thì việc bảo tồn sinh mệnh có phải là ưu tiên hàng đầu? 1 cá nhân sẽ dễ dàng viện ra những lý do hiển nhiên cho nhận thực của mình. Còn khi không được lựa chọn? Như Nguyễn Bắc Sơn. Hay trốn lính như TCS?
- Câu nói của Albert Einstein: người lính có vị trí thấp nhất trong thang bậc nhân vị của con người trong xã hội (Thế giới như tôi thấy). Vì họ ít lựa chọn nhất? Còn vì họ là công cụ của sự huỷ diệt.
- Câu chuyện sẽ kéo về đến PG và đất nước. Trần Nhân Tông hay Tuệ Trung Thượng Sỹ. Rốt ráo và giản lược thì vẫn là 1 cas điển hình: Mở miệng không được, không mở miệng cũng không được. (Không phải Mở Miệng bỏ mẹ). Có tội hay không có tội. God.
- Chiến tranh. Người ta nhân danh cái gì để phán xét 1 con người khác là đáng chết? "Máu đền máu. Răng đền răng.". Điều này đòi hỏi 1 nhận thức sâu xa về sinh tồn. - Câu chuyện vua Tề tế dê thay bò (và Mạnh Tử). (Xác lập cơ sở cho đạo đức. Bên kia thiện ác, btw). "Dịch hạch" cũng nói về tử hình. Quyết định tự tử là 1 quyết định/sự kiện trọng đại (Sysphus, A. Camus).
- Câu hỏi về chiến tranh khởi đi bắt đầu như thế này: phải làm gì khi bị rơi vào 1 cuộc chiến? Mà người ta lại chưa kịp mang theo ý nghĩa của nó-của tình thế hiện sinh của mình. Người ta không muốn giết và cũng không muốn bị giết.
Sau đó sẽ là: tính chính đáng của việc tử hình. Tinh những việc khó!
Thứ Sáu, 4 tháng 7, 2008
Cái nhạt - FJ
tr 119: Cái nhạt của thơ sở dĩ có được là do nghĩa của thơ không xuất hiện (theo cách này hay cách khác), nó thể hiện qua hiện tượng và tình huống mà không bao giờ áp đặt cho ta.
tr 47: "Tìm cách sống khác với đời cũng như tìm điều kỳ diệu để hậu thế có chuyện bàn tán, cái đó, về phần tôi, tôi xin chịu"-KT
tr 47: "Tìm cách sống khác với đời cũng như tìm điều kỳ diệu để hậu thế có chuyện bàn tán, cái đó, về phần tôi, tôi xin chịu"-KT
Thứ Năm, 3 tháng 7, 2008
carnet
"Chết đi mà biết rằng mình sẽ bị quên lãng"-có lần đã viết ở đâu đó (liễu ấm hoa minh hựu nhất khai) rằng sau nỗi sợ chết là nỗi sợ hãi về cái điều có thể mô tả là "không là gì cả"-mỗi một cái "là" đều được mô tả bằng "những cái khác".
Người ta nghĩ về cái không_tồn_tại bằng cái tồn_tại. Nghĩ như thế nào về sự mất đi nhỉ? Cái gì mất đi? Cái đó có thực không? Thực tế cái đó trong tương quan với cái đang_là_tôi suy nghĩ là ntn?
Với đa số mọi người, ý nghĩa, giá trị của họ nằm trong sự đánh giá, ghi nhận của người khác. Điều này có bình thường, hiển nhiên không?
Đầu tiên là từ cái tương quan ta- với người đã. Con người lịch sử, con người xã hội. Nhưng vấn đề luôn bắt đầu từ "tôi là gì". (Một tiếng vọng "tôi là gì").
Đau đớn là dấu hiệu chắc chắn nhất về bản năng của níu kéo tồn_tại. Có sinh thành hoại diệt nhưng như thế nào mới là quá trình vô ngã?
Văn học: truyền thụ điều mình cảm thụ vào trong những điều mình mong muốn người khác cảm thụ được. Vậy thế nào là đời sống riêng của "cảm thụ". "Nhà văn không nhất thiết phải có tư tưởng"-câu này có đúng không? Ví dụ như âm nhạc-lý tính của âm nhạc được nhận diện như thế nào?
"Cảm thụ" tức là cái tri giác nghiệm sinh tổng thể của cá nhân. Nó không dẫn lối cá nhân nhưng tác động đến ngã rẽ, lựa chọn của họ. Làm sao để nói 1 câu chuyện bình thường tách rời cái tuyệt đối mà vẫn có ích?
"Đời sống biến thành định mệnh vào lúc chết-1 thứ định mệnh cho kẻ khác"-cũng còn 1 ý nữa: "trong bao lâu?". Có vẻ không quá 3 thế hệ. 100 năm. Trăm năm trong cõi người-ta.
Hình ảnh đời sống dưới hình thù 1 định mệnh-là khi người ta luôn nhìn về những cái đã xảy ra và gán ghép cái mong muốn của mình. Nó không liên tục.
Văn học: "riêng cái nhịp chuyển động là phải được phục hồi nguyên trạng". Nhịp chuyển động của cái gì? Cảm xúc? Hay cảm thức?
"Những âm vang kia là 1 ngôn ngữ mà ngày nay tôi là kẻ một mình nghe ra trong kỷ niệm".
Hoài vọng luôn đượm màu trìu mến và rộng lượng. Bởi không chứa những định kiến? Bởi chỉ biết yêu thương? Và không còn trong hiện tại (chua chát) nên luôn dễ xếp loại? Nhưng quả thực nó làm cho người ta biết đến khả năng lớn hơn của lựa chọn yêu thương.
"Không phải cho tôi"-"cõi đời này không phải cho tôi"-Hay là không phải cho riêng tôi?
"Dầu sao đi nữa"-đặt mình vào vị trí người khác.
"Ly biệt là quy luật, ngoài ra là ngẫu nhĩ"
"Một tấm lòng không cay đắng chát chua"
"Mọi nhầm lẫn khởi từ lối bài trừ độc đoán"
Nhưng cơ hội, trường hợp lại ép buộc phải lựa chọn-"bởi nghe lời thiếp nên cơ hội này"
"Cùng góp phần hồi phục cuốn sổ ghi của con người và đưa chúng mình trở lại quê chung".
Lối lập ngôn lờ đờ, lưỡng lự, dầu sao đi nữa...
Người ta nghĩ về cái không_tồn_tại bằng cái tồn_tại. Nghĩ như thế nào về sự mất đi nhỉ? Cái gì mất đi? Cái đó có thực không? Thực tế cái đó trong tương quan với cái đang_là_tôi suy nghĩ là ntn?
Với đa số mọi người, ý nghĩa, giá trị của họ nằm trong sự đánh giá, ghi nhận của người khác. Điều này có bình thường, hiển nhiên không?
Đầu tiên là từ cái tương quan ta- với người đã. Con người lịch sử, con người xã hội. Nhưng vấn đề luôn bắt đầu từ "tôi là gì". (Một tiếng vọng "tôi là gì").
Đau đớn là dấu hiệu chắc chắn nhất về bản năng của níu kéo tồn_tại. Có sinh thành hoại diệt nhưng như thế nào mới là quá trình vô ngã?
Văn học: truyền thụ điều mình cảm thụ vào trong những điều mình mong muốn người khác cảm thụ được. Vậy thế nào là đời sống riêng của "cảm thụ". "Nhà văn không nhất thiết phải có tư tưởng"-câu này có đúng không? Ví dụ như âm nhạc-lý tính của âm nhạc được nhận diện như thế nào?
"Cảm thụ" tức là cái tri giác nghiệm sinh tổng thể của cá nhân. Nó không dẫn lối cá nhân nhưng tác động đến ngã rẽ, lựa chọn của họ. Làm sao để nói 1 câu chuyện bình thường tách rời cái tuyệt đối mà vẫn có ích?
"Đời sống biến thành định mệnh vào lúc chết-1 thứ định mệnh cho kẻ khác"-cũng còn 1 ý nữa: "trong bao lâu?". Có vẻ không quá 3 thế hệ. 100 năm. Trăm năm trong cõi người-ta.
Hình ảnh đời sống dưới hình thù 1 định mệnh-là khi người ta luôn nhìn về những cái đã xảy ra và gán ghép cái mong muốn của mình. Nó không liên tục.
Văn học: "riêng cái nhịp chuyển động là phải được phục hồi nguyên trạng". Nhịp chuyển động của cái gì? Cảm xúc? Hay cảm thức?
"Những âm vang kia là 1 ngôn ngữ mà ngày nay tôi là kẻ một mình nghe ra trong kỷ niệm".
Hoài vọng luôn đượm màu trìu mến và rộng lượng. Bởi không chứa những định kiến? Bởi chỉ biết yêu thương? Và không còn trong hiện tại (chua chát) nên luôn dễ xếp loại? Nhưng quả thực nó làm cho người ta biết đến khả năng lớn hơn của lựa chọn yêu thương.
"Không phải cho tôi"-"cõi đời này không phải cho tôi"-Hay là không phải cho riêng tôi?
"Dầu sao đi nữa"-đặt mình vào vị trí người khác.
"Ly biệt là quy luật, ngoài ra là ngẫu nhĩ"
"Một tấm lòng không cay đắng chát chua"
"Mọi nhầm lẫn khởi từ lối bài trừ độc đoán"
Nhưng cơ hội, trường hợp lại ép buộc phải lựa chọn-"bởi nghe lời thiếp nên cơ hội này"
"Cùng góp phần hồi phục cuốn sổ ghi của con người và đưa chúng mình trở lại quê chung".
Lối lập ngôn lờ đờ, lưỡng lự, dầu sao đi nữa...
Thứ Bảy, 7 tháng 4, 2007
Giá trị
- Sổ tay: Cái khó là cái ít người làm được. Cái có giá trị thì thường khó khăn mới có được. Vậy mà người ta thường lấy số đông ra để xác quyết giá trị! Đành rằng đó là khi vấn đề liên quan đến sự tồn tại của mỗi cá thể. Cơ may là ở chỗ: cái có giá trị phải dễ chịu - dễ chịu hơn hẳn các cảm xúc bình phàm.
--------
Sao người ta lại có thể ồn ào đến vậy với những cuộc bình chọn kiểu như "100 bài thơ hay nhất thế kỷ" thế nhỉ. Họ hồn nhiên nhận rằng có 100 bài hay nhất thế kỷ thật; nên cãi nhau um tỏi về việc này việc nọ như thật. Sao không nhận ngay từ đầu rằng có vô số "100 bài thơ hay nhất thế kỷ" đến nỗi luôn luôn phải hiểu là đó là "100 bài thơ hay nhất thế kỷ" đối với những người bình chọn là ông X, bà Y...họ có nói, có viết thế này, thế kia...Vài chục năm sau chả thành tư liệu xã hội học cho người ta hiểu về 1 kiểu người, về 1 thời à? Hay là vì không được góp tiếng? Hay là vì sợ thế nhân lầm lẫn?
Vì những dòng này nên mình sẽ đọc "Và khi tro bụi". Nhưng không để đọc văn chương. Mình không đọc văn chương nữa. Từ lâu mình chỉ đọc biểu hiện của con người. Mà thực ra chỉ để đọc chính mình. Cũng vì vậy khả năng bịa tạc của mình xuống cấp trầm trọng. Mình luôn ngưỡng mộ sự sáng tạo và cam tâm đứng ngoài.
-----------
Nguyên tắc tâm lý cảm thụ thị giác môi trường:
("Phân tích và cảm nhận không gian đô thị"-Phạm Hùng Cường)
Kết quả nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng khi trải nghiệm một không gian, chúng ta thường nhìn ngắm nó một cách tổng thể chứ không chỉ ngắm từng phần riêng biệt. Và trong cách quan sát tổng thể đó, một cách vô thức não chúng ta có xu hướng "sàng lọc" và "lựa chọn" một hoặc một số đặc điểm của không gian. Nếu các đối tượng trong không gian có thể được cảm nhận thành các "nhóm đối tượng" trong não (bằng một quy luật phối kết hợp nào đó giữa chúng) thì người quan sát sẽ có được một cảm giác về một "trật tự thẩm mỹ" hay một sự "kết dính" của không gian. Như vậy có thể lập luận rằng, cảm giác khó chịu hay dễ chịu mà chúng ta có được khi chiêm ngưỡng không gian phụ thuộc vào mức độ khó hay dễ trong việc "tập hợp" hình ảnh của các đối tượng khác nhau thành nhóm. Có 1 số nguyên tắc tâm lý cảm thụ thị giác sau:
Nguyên tắc đồng dạng: cho phép chúng ta nhận dạng các đối tượng giống nhau trong nhóm hỗn độn nhiều đối tượng, hoặc nhận ra sự lặp đi lặp lại của một hình thức nhất định hay một điểm chung trong nhiều đối tượng khác nhau.
Nguyên tắc gần cận: cho phép chúng ta xem những đối tượng ở gần nhau về mặt vị trí trở thành một nhóm - được phân biệt với các đối tượng hoặc nhóm đối tượng ở vị trí xa hơn.
Nguyên tắc chung nền hoặc chung giới hạn: tức là với một nền chung, hay khung chung thì các đối tượng trên nền và trong khung đó được xem là một nhóm và được phân biệt một cách rõ nét đối với đối tượng bên ngoài.
Nguyên tắc định hướng: nếu các đối tượng xếp song song hay hướng vào một tâm thì cũng được não nhận biết như là một nhóm.
Nguyên tắc khép kín: cho phép chúng ta nhìn nhận tất cả các đối tượng riêng biệt thành 1 tổng thể (tổng thể ở đây chỉ tính chất khép kín).
Nguyên tắc liên tục: cho phép nhận biết các đối tượng hoặc kiểu dạng đột biến so với các đối tượng hay kiểu dạng chung.
Khả năng trực giác của mắt: có bốn đặc điểm chung bất kể sự khác biệt thời gian và văn hoá:
- Cảm nhận về kiểu dạng và vần luật;
- Cảm nhận về nhịp điệu;
- Cảm nhận về sự cân bằng thị giác;
- Cảm nhận về sự hài hoà chung;
Các thuộc tính không gian được yêu thích:
- Có sự hiện diện nổi trội của các yếu tố tự nhiên như cây xanh mặt nước;
- Sạch sẽ, ngăn nắp, dường như được chăm sóc thường xuyên;
- Có sự đóng mở của không gian, phối hợp khéo léo nhịp nhàng;
- Có chứa đựng các giá trị lịch sử;
- Có tính trật tự, thể hiện trong cách tổ chức không gian thành một tổng thể cân xứng, rõ ràng, hài hoà...
--------
Sao người ta lại có thể ồn ào đến vậy với những cuộc bình chọn kiểu như "100 bài thơ hay nhất thế kỷ" thế nhỉ. Họ hồn nhiên nhận rằng có 100 bài hay nhất thế kỷ thật; nên cãi nhau um tỏi về việc này việc nọ như thật. Sao không nhận ngay từ đầu rằng có vô số "100 bài thơ hay nhất thế kỷ" đến nỗi luôn luôn phải hiểu là đó là "100 bài thơ hay nhất thế kỷ" đối với những người bình chọn là ông X, bà Y...họ có nói, có viết thế này, thế kia...Vài chục năm sau chả thành tư liệu xã hội học cho người ta hiểu về 1 kiểu người, về 1 thời à? Hay là vì không được góp tiếng? Hay là vì sợ thế nhân lầm lẫn?
"Cuộc đời không đầy những bí ẩn, nhưng sự thật về cuộc đời luôn ở một nơi nào xa hơn tầm với của con người. Bởi vì con người chỉ chấp nhận sự thật khi nó đi kèm với ý nghĩa, ý nghĩa hiếm hoi, nên hiểu biết của con người cũng nhỏ nhoi. Ý nghĩa chủ quan, nên chỉ có sự thật của mẹ nuôi tôi và sự thật của tôi, chứ không có sự thật đứng riêng một mình nó. Nếu đứng riêng một mình, nó đứng trong bóng tối. Khi được nhìn thấy, nghĩa là nó đã đứng trong ánh sáng của tôi hoặc là của mẹ nuôi tôi. Ánh sáng có thể nhiều dối trá. Bóng tối thành thật, nhưng nó đồng nghĩa với im lặng."
Vì những dòng này nên mình sẽ đọc "Và khi tro bụi". Nhưng không để đọc văn chương. Mình không đọc văn chương nữa. Từ lâu mình chỉ đọc biểu hiện của con người. Mà thực ra chỉ để đọc chính mình. Cũng vì vậy khả năng bịa tạc của mình xuống cấp trầm trọng. Mình luôn ngưỡng mộ sự sáng tạo và cam tâm đứng ngoài.
-----------
Nguyên tắc tâm lý cảm thụ thị giác môi trường:
("Phân tích và cảm nhận không gian đô thị"-Phạm Hùng Cường)
Kết quả nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng khi trải nghiệm một không gian, chúng ta thường nhìn ngắm nó một cách tổng thể chứ không chỉ ngắm từng phần riêng biệt. Và trong cách quan sát tổng thể đó, một cách vô thức não chúng ta có xu hướng "sàng lọc" và "lựa chọn" một hoặc một số đặc điểm của không gian. Nếu các đối tượng trong không gian có thể được cảm nhận thành các "nhóm đối tượng" trong não (bằng một quy luật phối kết hợp nào đó giữa chúng) thì người quan sát sẽ có được một cảm giác về một "trật tự thẩm mỹ" hay một sự "kết dính" của không gian. Như vậy có thể lập luận rằng, cảm giác khó chịu hay dễ chịu mà chúng ta có được khi chiêm ngưỡng không gian phụ thuộc vào mức độ khó hay dễ trong việc "tập hợp" hình ảnh của các đối tượng khác nhau thành nhóm. Có 1 số nguyên tắc tâm lý cảm thụ thị giác sau:
Nguyên tắc đồng dạng: cho phép chúng ta nhận dạng các đối tượng giống nhau trong nhóm hỗn độn nhiều đối tượng, hoặc nhận ra sự lặp đi lặp lại của một hình thức nhất định hay một điểm chung trong nhiều đối tượng khác nhau.
Nguyên tắc gần cận: cho phép chúng ta xem những đối tượng ở gần nhau về mặt vị trí trở thành một nhóm - được phân biệt với các đối tượng hoặc nhóm đối tượng ở vị trí xa hơn.
Nguyên tắc chung nền hoặc chung giới hạn: tức là với một nền chung, hay khung chung thì các đối tượng trên nền và trong khung đó được xem là một nhóm và được phân biệt một cách rõ nét đối với đối tượng bên ngoài.
Nguyên tắc định hướng: nếu các đối tượng xếp song song hay hướng vào một tâm thì cũng được não nhận biết như là một nhóm.
Nguyên tắc khép kín: cho phép chúng ta nhìn nhận tất cả các đối tượng riêng biệt thành 1 tổng thể (tổng thể ở đây chỉ tính chất khép kín).
Nguyên tắc liên tục: cho phép nhận biết các đối tượng hoặc kiểu dạng đột biến so với các đối tượng hay kiểu dạng chung.
Khả năng trực giác của mắt: có bốn đặc điểm chung bất kể sự khác biệt thời gian và văn hoá:
- Cảm nhận về kiểu dạng và vần luật;
- Cảm nhận về nhịp điệu;
- Cảm nhận về sự cân bằng thị giác;
- Cảm nhận về sự hài hoà chung;
Các thuộc tính không gian được yêu thích:
- Có sự hiện diện nổi trội của các yếu tố tự nhiên như cây xanh mặt nước;
- Sạch sẽ, ngăn nắp, dường như được chăm sóc thường xuyên;
- Có sự đóng mở của không gian, phối hợp khéo léo nhịp nhàng;
- Có chứa đựng các giá trị lịch sử;
- Có tính trật tự, thể hiện trong cách tổ chức không gian thành một tổng thể cân xứng, rõ ràng, hài hoà...
Thứ Năm, 29 tháng 3, 2007
H. Banzac: Người đọc cùng sáng tạo
Đọc cũng phải được coi như là một sự sáng tạo lại-sự cùng sáng tạo lần 2, lần 3. Chừng nào đọc cũng khó nhọc như viết thì tương giao tinh thần mới phơi mở!
-----------------
Nhân dịp chào mừng không khí cưới xin rộn ràng, tớ gõ lại đoạn này-không nhớ là viết trước khi lấy vợ hay sau nữa. :)
-----------
Mọi người thường dễ dàng cho rằng: hôn nhân sẽ ổn định cuộc sống của 2 kẻ yêu nhau-"cưới nhau rồi sẽ khác"-để thuyết phục họ nhanh chóng đi tới hôn nhân. Trong chiều hướng này, có sự mặc nhận rằng hôn nhân là những ràng buộc; nếu ràng buộc ấy có tính tích cực, nó làm gia tăng ý thức xây dựng và trách nhiệm của các thành viên. Trong một chiều sâu hơn, nó tác động tới tinh thần và tư tưởng của người trong cuộc (hôn nhân). Vậy "sự sai khác" - chưa biết chắc có là tốt không - ở đây không phải là một thần kỳ nào mà rõ ràng là một diễn tiến tâm lý. Vậy mà, trong chiều hướng ngược lại, với những lý do để trì hoãn hôn nhân người ta lại không để ý tới sắc thái đó: liệu có chắc là đánh giá hết và hiểu đúng những diễn tiến tâm lý sau hôn nhân chưa? Nó xây dựng trên cơ sở tinh thần nào? Và nó (tinh thần sau hôn nhân ấy) đòi hỏi những đáp ứng nào để chuẩn bị? Vả lại từ những sai biệt về hình thức mà thường dễ bị bỏ qua trong xã hội hiện đại, 2 giai đoạn yêu và hôn nhân có căn cước tinh thần nào rõ rệt để phân biệt không? (Không nên đồng nhất sự kết hợp với những giao hợp tính dục thông thường-một sự thiển cận điển hình!)
Đây rốt cuộc lại là một câu hỏi về cứu cánh của cuộc sống. Tuy vậy, phải nhận rằng: nhận thức sống là quá trình quy nạp, trải nghiệm và dự kiến!
Tuy nhiên/phân biệt vấn đề cá nhân với vấn đề xã hội.
---------------
Có 1 lần sau khi đi uống càfê về, ngồi sau yên xe 1 cậu bạn, đến đầu đường Chùa Bộc, tự nhiên tớ phát hiện ra định lý này-dễ chứng minh cực: Nếu cuộc đời rơi vào chỗ bế tắc đến tuyệt đối vô nghĩa, tuyệt vô hy vọng-thì hãy coi chính việc NHẤT QUYẾT VƯỢT QUA nó làm mục đích. Đời có thể vô nghĩa, nhưng vẫn có thể có 1 MỤC ĐÍCH. Đến đấy tớ thấy không có gì mới lạ cả-thế mà tại sao đến lúc ấy tớ mới cảm nhận tràn ngập cái sự thật hiển nhiên ấy thế nhỉ??? TRƯỚC ĐÓ, tớ có ít ghi chép comment về tiểu luận về Syphus của A.Camus. Hôm nào rỗi tớ hoàn chỉnh nốt cái xem sao. Tớ thấy ổng có nếp gấp bị bỏ qua.
Hôm đó về nhà tớ ghi vào sổ tay: "Thay vì ngạc nhiên, hoảng sợ hay chán nản trước cái nhìn mới về cuộc sống-hãy xem và giải quyết nó như 1 vấn đề thông thường khác. Nghĩa là, đã có nhiều trường hợp tương tự, có lý thuyết, cũng đã có thực hành về nó rồi. Mình tiếp thu vận dụng, sáng tạo để giải quyết cho mình."
Biết vậy mà hôm trước vào bên ttvnol tớ thấy có mấy bài của mấy bạn kể chuyện trầm cảm, chỉ muốn tự sát. Tớ định nhảy vào can. Nhưng đắn đo cả tiếng đồng hồ vẫn không biết phải nói gì. Tớ cũng từng trầm cảm :) Bi giờ thì đương nhiên là không rùi
-----------
Các bạn chú ý: bốt trước tớ vẫn liên tục update đấy!
:)
Thứ Ba, 27 tháng 3, 2007
Mặc hội
Trong thư pháp, hình thái tượng trưng cho tinh thần.
Trong thư đạo, hình thái là biểu hiện của tinh thần.
Thứ Hai, 26 tháng 2, 2007
Entry for February 26, 2007
(Luận Ngữ)
XVII.2. : Tử viết “ Tính tương cận, tập tương viễn dã” - Khổng tử: “Bản tính con người gần giống nhau, do tập nhiễm mới khác xa nhau”.
XVII.3. : “Duy thượng trí dữ hạ ngu bất di” - “ Bậc thượng trí và kẻ hạ ngu là không thay đổi”.
XVI.9. : Khổng tử viết: “Sinh nhi tri chi giả, thượng dã; học nhi tri chi giả, thứ dã; khốn nhi học chi, hựu kỳ thứ dã. Khốn nhi bất học, đản tư vi hạ hĩ” - Khổng tử nói: “Sinh ra mà đã biết, là bậc tiên; học rồi mới biết, là bậc thứ; gặp cảnh khốn nạn rồi mới chịu học, lại còn thấp hơn nữa. Thấp nhất là gặp cảnh khốn nạn rồi mà vẫn không chịu học”.
Albert Camus - Tiểu luận: Giao cảm - Bề trái bề mặt. Tựa:
“...Brice Parain thường cho rằng tập sách nhỏ này đựng trọn hết mọi điều tốt đẹp nhất tôi đã viết ra. Parain lầm. Biết rõ lòng chính trực của ông, tôi không bảo vậy do sự áy náy của người nghệ sỹ đứng trước những kẻ đã cả gan chuộng dĩ vãng hơn là hiện tại của mình. Không, ông lầm là bởi ở tuổi hai mươi hai, trừ phi là thiên tài xuất chúng, người ta chỉ biết bập bẹ viết văn.
Nhưng tôi hiểu rõ Parain muốn nói gì. Ông vừa là kẻ thù uyên bác của nghệ thuật, vừa là nhà triết học nghiên cứu lòng trắc ẩn. Ông muốn nói rằng, và như vậy là chí lý, trong mấy trang sách vụng về này, có hun đúc nhiều tình thương hơn là trong những trang sách kế tiếp về sau của tôi.”.
- Những ai đã từng làm sáng tác một lần đều sẽ thấy: viết là một nhu cầu tự thân. Quá trình viết lách nằm lưng chừng giữa hữu ý và vô ý. (Nói liên quan đến nó có tiểu luận bàn về thể “Hứng” trong Kinh Thi của F.J rất hay - tập “Đường vòng và lối vào”). Tại sao lại khó định vị nó (quá trình viết/sáng tác) như vậy? Có lẽ vì - sáng tác không đặt hoàn toàn căn cơ của mình trong “ý”- dù là niệm “ý” hay “vô ý”. Nói nghệ thuật (nói chung) có mục đích cao nhất là truyền tải cảm xúc là một cách nói. Có thể diễn đạt thế này: khởi nguyên là một hỗn độn thúc bách trong nội tâm mà “ý” không quán xuyến được nhưng cũng không cam lòng. Và khi đó, viết là một hành động phản tỉnh, tự thức – phô diễn (nó) ra để có thể tự quán xét (nó). Và mối giao cảm giữa các nhân vị không đơn giản là một hiện tượng bình phàm. Nó ẩn chứa câu trả lời cho sự hiện hữu, cho vấn đề hiện hữu của chúng ta. (Nó cũng hàm ngụ lời giải về sự bế tắc của lý tính - về sự siêu vượt chủ nghĩa phi lý).
Tất nhiên, khái quát như vậy là đã gạt ra ngoài những kẻ chầu rìa nghệ thuật, những kẻ hương nguyện, và lũ bồi bút.
- Đến đây, một lẽ tự nhiên, ta sẽ có câu hỏi về “Đọc” trong tương quan với chiều hướng “Viết” vừa rồi kia. Hình như Đọc không phải là sao chép hay vơ vét cộng thêm vào. Kiến thức không phải là những củ khoai tây và trí não, tâm hồn không phải là cái bao tải khoai. Đọc dường như là liên tưởng, tượng trưng và cảm nghiệm cộng hưởng. (Cộng hưởng chỉ xảy ra trong một-môi-trường-duy-nhất và giữa những gì vận động sinh động – không thể có khi nó bị quan niệm (1) như những gì chia tách, bất khả dung thông). Đấy là con đường trực tiếp từ nội tâm đến nội tâm, qua ngôn từ mà cũng vượt quá ngôn từ. Hình thức diễn đạt trở lên rời rạc, sai lạc khi mối tương quan kia bị bỏ qua. Ngộ nhận khởi lên tự đó một cách thành thực. Đọc – là đọc con người viết thông qua đọc chính mình. Cũng vậy, Viết là viết con người mình – chính mình như một kẻ khác.
(1) Vì sự-thật-tuyệt-đối là không phải thế.
(Luận ngữ) - Khổng tử nói “Ta từng không ăn không ngủ để suy nghĩ, nhưng vô ích. Không bằng học.”
XVII.2. : Tử viết “ Tính tương cận, tập tương viễn dã” - Khổng tử: “Bản tính con người gần giống nhau, do tập nhiễm mới khác xa nhau”.
XVII.3. : “Duy thượng trí dữ hạ ngu bất di” - “ Bậc thượng trí và kẻ hạ ngu là không thay đổi”.
XVI.9. : Khổng tử viết: “Sinh nhi tri chi giả, thượng dã; học nhi tri chi giả, thứ dã; khốn nhi học chi, hựu kỳ thứ dã. Khốn nhi bất học, đản tư vi hạ hĩ” - Khổng tử nói: “Sinh ra mà đã biết, là bậc tiên; học rồi mới biết, là bậc thứ; gặp cảnh khốn nạn rồi mới chịu học, lại còn thấp hơn nữa. Thấp nhất là gặp cảnh khốn nạn rồi mà vẫn không chịu học”.
Albert Camus - Tiểu luận: Giao cảm - Bề trái bề mặt. Tựa:
“...Brice Parain thường cho rằng tập sách nhỏ này đựng trọn hết mọi điều tốt đẹp nhất tôi đã viết ra. Parain lầm. Biết rõ lòng chính trực của ông, tôi không bảo vậy do sự áy náy của người nghệ sỹ đứng trước những kẻ đã cả gan chuộng dĩ vãng hơn là hiện tại của mình. Không, ông lầm là bởi ở tuổi hai mươi hai, trừ phi là thiên tài xuất chúng, người ta chỉ biết bập bẹ viết văn.
Nhưng tôi hiểu rõ Parain muốn nói gì. Ông vừa là kẻ thù uyên bác của nghệ thuật, vừa là nhà triết học nghiên cứu lòng trắc ẩn. Ông muốn nói rằng, và như vậy là chí lý, trong mấy trang sách vụng về này, có hun đúc nhiều tình thương hơn là trong những trang sách kế tiếp về sau của tôi.”.
- Những ai đã từng làm sáng tác một lần đều sẽ thấy: viết là một nhu cầu tự thân. Quá trình viết lách nằm lưng chừng giữa hữu ý và vô ý. (Nói liên quan đến nó có tiểu luận bàn về thể “Hứng” trong Kinh Thi của F.J rất hay - tập “Đường vòng và lối vào”). Tại sao lại khó định vị nó (quá trình viết/sáng tác) như vậy? Có lẽ vì - sáng tác không đặt hoàn toàn căn cơ của mình trong “ý”- dù là niệm “ý” hay “vô ý”. Nói nghệ thuật (nói chung) có mục đích cao nhất là truyền tải cảm xúc là một cách nói. Có thể diễn đạt thế này: khởi nguyên là một hỗn độn thúc bách trong nội tâm mà “ý” không quán xuyến được nhưng cũng không cam lòng. Và khi đó, viết là một hành động phản tỉnh, tự thức – phô diễn (nó) ra để có thể tự quán xét (nó). Và mối giao cảm giữa các nhân vị không đơn giản là một hiện tượng bình phàm. Nó ẩn chứa câu trả lời cho sự hiện hữu, cho vấn đề hiện hữu của chúng ta. (Nó cũng hàm ngụ lời giải về sự bế tắc của lý tính - về sự siêu vượt chủ nghĩa phi lý).
Tất nhiên, khái quát như vậy là đã gạt ra ngoài những kẻ chầu rìa nghệ thuật, những kẻ hương nguyện, và lũ bồi bút.
- Đến đây, một lẽ tự nhiên, ta sẽ có câu hỏi về “Đọc” trong tương quan với chiều hướng “Viết” vừa rồi kia. Hình như Đọc không phải là sao chép hay vơ vét cộng thêm vào. Kiến thức không phải là những củ khoai tây và trí não, tâm hồn không phải là cái bao tải khoai. Đọc dường như là liên tưởng, tượng trưng và cảm nghiệm cộng hưởng. (Cộng hưởng chỉ xảy ra trong một-môi-trường-duy-nhất và giữa những gì vận động sinh động – không thể có khi nó bị quan niệm (1) như những gì chia tách, bất khả dung thông). Đấy là con đường trực tiếp từ nội tâm đến nội tâm, qua ngôn từ mà cũng vượt quá ngôn từ. Hình thức diễn đạt trở lên rời rạc, sai lạc khi mối tương quan kia bị bỏ qua. Ngộ nhận khởi lên tự đó một cách thành thực. Đọc – là đọc con người viết thông qua đọc chính mình. Cũng vậy, Viết là viết con người mình – chính mình như một kẻ khác.
(1) Vì sự-thật-tuyệt-đối là không phải thế.
(Luận ngữ) - Khổng tử nói “Ta từng không ăn không ngủ để suy nghĩ, nhưng vô ích. Không bằng học.”
Chủ Nhật, 11 tháng 2, 2007
Entry for February 11, 2007
Tôi đã bỏ ra 10 năm để chinh phục một cái gì tôi cho là vô giá: một tấm lòng không cay đắng chát chua. Và theo như sự thường xảy đến, mỗi khi niềm cay đắng được vượt qua, thì tôi đem nó khép vào trong một vài "cuốn sách". Và thế đó, người ta sẽ luôn luôn xét đoán tôi thuận theo cái niềm chua cay thật ra không còn nghĩa gì với tôi nữa. Nhưng đó cũng là công bằng vậy. Đó là cái giá đắt mà mình phải trả.
(Albert Camus- "CARNETS")
(Albert Camus- "CARNETS")
Entry for February 11, 2007
- Nó có hấp dẫn không? Không.
- Nó có ích không? Không.
- Nó có gây phiền không? Hẳn rồi.
- Nếu có điều nào làm bạn khó chịu, trái với mong đợi của tôi, ít ra cũng không phải là tôi viết với ác ý.
- Hãy tán thành hay phản đối toàn bộ cuốn sách, chứ không phải chỉ một vài câu. Nếu muốn tìm ý đồ tác giả thì xin khám phá nó ngay trong ý đồ tác phẩm.
- Khi người ta nhìn một sự vật với một tầm bao quát nhất định, thì chỗ lồi lõm mất đi; nó chỉ xuất hiện khi đầu óc người ta hướng về một điều mà bỏ qua phía khác.
- Thời còn dốt nát, người ta chẳng hoài nghi gì, ngay cả khi người ta làm điều bậy bạ nhất. Đến thời sáng suốt người ta còn run lên khi làm điều tốt đẹp nhất. Người ta biết điều lạm dụng ngày xưa và tìm cách sửa chữa nhưng người ta còn thấy được cả sự lạm dụng trong khi sửa chữa nữa. Người ta để nguyên cái xấu nếu họ sợ cái tồi tệ hơn. Người ta giữ cái tốt vừa phải nếu họ còn hoài nghi cái ưu việt hơn. Người ta chỉ nhìn cái cục bộ để phán đoán cái tổng thể. Người ta xem xét mọi nguyên nhân để nhìn cho ra những kết quả.
- Thành kiến, theo tôi, không phải vì người ta không biết một điều gì mà vì người ta không tự biết chính mình.
- Trong khi giáo dục cho người đời ta mới hiểu được lòng bác ái.
Montesquieu.
- Nó có ích không? Không.
- Nó có gây phiền không? Hẳn rồi.
- Nếu có điều nào làm bạn khó chịu, trái với mong đợi của tôi, ít ra cũng không phải là tôi viết với ác ý.
- Hãy tán thành hay phản đối toàn bộ cuốn sách, chứ không phải chỉ một vài câu. Nếu muốn tìm ý đồ tác giả thì xin khám phá nó ngay trong ý đồ tác phẩm.
- Khi người ta nhìn một sự vật với một tầm bao quát nhất định, thì chỗ lồi lõm mất đi; nó chỉ xuất hiện khi đầu óc người ta hướng về một điều mà bỏ qua phía khác.
- Thời còn dốt nát, người ta chẳng hoài nghi gì, ngay cả khi người ta làm điều bậy bạ nhất. Đến thời sáng suốt người ta còn run lên khi làm điều tốt đẹp nhất. Người ta biết điều lạm dụng ngày xưa và tìm cách sửa chữa nhưng người ta còn thấy được cả sự lạm dụng trong khi sửa chữa nữa. Người ta để nguyên cái xấu nếu họ sợ cái tồi tệ hơn. Người ta giữ cái tốt vừa phải nếu họ còn hoài nghi cái ưu việt hơn. Người ta chỉ nhìn cái cục bộ để phán đoán cái tổng thể. Người ta xem xét mọi nguyên nhân để nhìn cho ra những kết quả.
- Thành kiến, theo tôi, không phải vì người ta không biết một điều gì mà vì người ta không tự biết chính mình.
- Trong khi giáo dục cho người đời ta mới hiểu được lòng bác ái.
Montesquieu.
Thứ Sáu, 9 tháng 2, 2007
Xênh xang một cõi
- “Thập diện mai phục”- Hai phe phục sức giống hệt, không có phân biệt vị trí cao thấp. Những bộ đồng phục, không có cá nhân, vai trò của cá nhân là vô nghĩa. Chỉ có một lần, có hai người được khác biệt: trong sự giả trá, lừa dối (đối với vị thế phe phái thì thế) -> giữa những toan tính phe phái, họ gặp lại và bày tỏ những gì vốn không được phép. Hành động dại cuồng dùng kiếm lột bỏ trang phục kẻ kia – như là ẩn dụ về khao khát giải tỏa ẩn ức, khát vọng là chính mình. (Rồi sau này họ yêu nhau. Vì sao vậy cà?).
- Hạ Tùy Phong-ngọn gió phiêu bồng. Tiểu Muội-người em nhỏ, yếu ớt, cần nương tựa và không có quyền tự chủ. Không tên-tên mà không có tên.
- Người tưởng mù hóa ra lại không mù. Không mù nhưng cũng không nhìn thấy được điều muốn thấy, rốt cục. Người không thấy cái vỏ bọc, lại thấy cái cốt lõi. Nhưng rồi cũng lại là không thấy được cái muốn thấy./ Tại sao lại là Phi Đao Môn mà không phải là một thứ binh khí gì khác? Với phi đao, người ta không trực tiếp tiếp xúc/tiếp cận/giao tiếp – với địch thủ - Tất cả là xa cách/ xa rời và không thể thay đổi, không thể thoái lưu-nhất khứ bất phục phản. Nhất đao kiến huyết phong hầu! Tất cả họ đều là những cao thủ nhất lưu trong nghề phi đao. Ném đâu trúng đó. Bịt mắt ném cũng trúng. Nhưng lúc sáng mắt thì lại không biết ném vào đâu cho phải chỗ. Tuyệt đích mà làm gì? Ném vào phe mình phe ta-vào cấp trên cấp dưới, vào người mình thương yêu, vào thằng em dại? Con đao rút từ trái tim thì lại ném vào hư không. Chỉ là một giọt máu của anh thôi mà. Máu gặp máu mà rồi đây là chia lìa vĩnh viễn…
- Một bối cảnh siêu không gian, siêu thời gian. Tất cả đều hoành tráng, siêu phàm, rực rỡ. Chúng ta đang làm gì trong khi trên cao kia, ngoài xa kia là sự rung động tột cùng của nhiên giới. Khát khao mãnh liệt, rung động tột cùng-mà giờ đây là tương tranh, là máu và nước mắt? Một ẩn dụ về một Trung Hoa không lựa chọn. Mở đầu phim là mấy lời đơn sơ về thời Đường mạt. Tại sao lại là thời Đường? Thời Đường là thời kỳ đầu tiên Hoa Hạ trở nên viên thành, rực rỡ. Rồi tàn phai. Sự nuối tiếc này phải khác hẳn với thời Hán mạt, hay trước đó nữa…Sau này thì lại lẫn vào cảm thức vong quốc rồi. Sau đó là thời Ngũ Đại, Lục Quốc đầy đảo điên, thời của Tang loạn thiếp. Nhớ Đào Tiềm và “Quy khứ lai từ”. Nhớ Lý Bạch, chết sầu muộn quạnh hiu dưới cái bóng vang siêu hình hư ảo. Nhớ Đỗ Phủ chết bội thực trong cơn đói triền mien của dân tộc…
- “Thập diện mai phục” là tên một chiêu thức trong kiếm thuật. Là một tình thế để vây đối phương vào con đường tiến thoái lưỡng nan. Dịch rất khó trúng. “Thập diện” là tất cả các khả năng, phương thế trần gian. “Mai phục” là cạm bẫy, là chờ đợi, ngăn cản, là vô tình dửng dưng, là sát hại, tàn diệt. Mà không bao giờ chủ động. Chỉ khiến kẻ kia không có chỗ đặt chân. Và, bên kia mai phục là Tự chủ.
- Sau những màn âm thanh hùng tráng, tiếng giao tranh kịch chiến, giữa bối cảnh dầy dặn của tiếng gió bão phong ba, giá tuyết, là thanh âm mảnh mai, khe khẽ, lọt vào kẽ hở của phông nền. Se sẽ thao thiết, lạc lõng. Nhớ tiếng phách lùa ngược vào trong giai điệu Ả đào. Ngược mà không ngược. Xênh xang một cõi…
- Hạ Tùy Phong-ngọn gió phiêu bồng. Tiểu Muội-người em nhỏ, yếu ớt, cần nương tựa và không có quyền tự chủ. Không tên-tên mà không có tên.
- Người tưởng mù hóa ra lại không mù. Không mù nhưng cũng không nhìn thấy được điều muốn thấy, rốt cục. Người không thấy cái vỏ bọc, lại thấy cái cốt lõi. Nhưng rồi cũng lại là không thấy được cái muốn thấy./ Tại sao lại là Phi Đao Môn mà không phải là một thứ binh khí gì khác? Với phi đao, người ta không trực tiếp tiếp xúc/tiếp cận/giao tiếp – với địch thủ - Tất cả là xa cách/ xa rời và không thể thay đổi, không thể thoái lưu-nhất khứ bất phục phản. Nhất đao kiến huyết phong hầu! Tất cả họ đều là những cao thủ nhất lưu trong nghề phi đao. Ném đâu trúng đó. Bịt mắt ném cũng trúng. Nhưng lúc sáng mắt thì lại không biết ném vào đâu cho phải chỗ. Tuyệt đích mà làm gì? Ném vào phe mình phe ta-vào cấp trên cấp dưới, vào người mình thương yêu, vào thằng em dại? Con đao rút từ trái tim thì lại ném vào hư không. Chỉ là một giọt máu của anh thôi mà. Máu gặp máu mà rồi đây là chia lìa vĩnh viễn…
- Một bối cảnh siêu không gian, siêu thời gian. Tất cả đều hoành tráng, siêu phàm, rực rỡ. Chúng ta đang làm gì trong khi trên cao kia, ngoài xa kia là sự rung động tột cùng của nhiên giới. Khát khao mãnh liệt, rung động tột cùng-mà giờ đây là tương tranh, là máu và nước mắt? Một ẩn dụ về một Trung Hoa không lựa chọn. Mở đầu phim là mấy lời đơn sơ về thời Đường mạt. Tại sao lại là thời Đường? Thời Đường là thời kỳ đầu tiên Hoa Hạ trở nên viên thành, rực rỡ. Rồi tàn phai. Sự nuối tiếc này phải khác hẳn với thời Hán mạt, hay trước đó nữa…Sau này thì lại lẫn vào cảm thức vong quốc rồi. Sau đó là thời Ngũ Đại, Lục Quốc đầy đảo điên, thời của Tang loạn thiếp. Nhớ Đào Tiềm và “Quy khứ lai từ”. Nhớ Lý Bạch, chết sầu muộn quạnh hiu dưới cái bóng vang siêu hình hư ảo. Nhớ Đỗ Phủ chết bội thực trong cơn đói triền mien của dân tộc…
- “Thập diện mai phục” là tên một chiêu thức trong kiếm thuật. Là một tình thế để vây đối phương vào con đường tiến thoái lưỡng nan. Dịch rất khó trúng. “Thập diện” là tất cả các khả năng, phương thế trần gian. “Mai phục” là cạm bẫy, là chờ đợi, ngăn cản, là vô tình dửng dưng, là sát hại, tàn diệt. Mà không bao giờ chủ động. Chỉ khiến kẻ kia không có chỗ đặt chân. Và, bên kia mai phục là Tự chủ.
- Sau những màn âm thanh hùng tráng, tiếng giao tranh kịch chiến, giữa bối cảnh dầy dặn của tiếng gió bão phong ba, giá tuyết, là thanh âm mảnh mai, khe khẽ, lọt vào kẽ hở của phông nền. Se sẽ thao thiết, lạc lõng. Nhớ tiếng phách lùa ngược vào trong giai điệu Ả đào. Ngược mà không ngược. Xênh xang một cõi…
Entry for February 10, 2007
(Cờ vây)
-Khởi sự người ta chuẩn bị ở chỗ gần nơi giới hạn của điều kiện. Rồi mới tiến vào chỗ vô phương hướng ở trung tâm. Nếu không sẽ thường uổng công thua thiệt.
-Chỉ có sự thích đáng chừng mực thôi.
-Quá chú trọng vào 1 tiểu tiết sẽ mất.
-Khởi sự người ta chuẩn bị ở chỗ gần nơi giới hạn của điều kiện. Rồi mới tiến vào chỗ vô phương hướng ở trung tâm. Nếu không sẽ thường uổng công thua thiệt.
-Chỉ có sự thích đáng chừng mực thôi.
-Quá chú trọng vào 1 tiểu tiết sẽ mất.
Entry for February 10, 2007
Định viết cẩn thận nhưng không có tâm trạng thích hợp nên thôi. Gỡ dần một số thứ cũ ra làm thành 1 cái kiểu carte d'identité cho quan niệm và mục đích hiện nay của mình.
------------
Carnet
Những suy nghĩ thoáng qua vụn vặt khi được xem lại luôn có một cái ý vị của thời gian. Suy nghĩ có cái vẫn vậy, có cái thay đổi...nhưng không muốn sửa nữa. Để như vậy nó ghi lại được bước chập chững của suy nghĩ, cảm nhận. Một kiểu sổ tay. Ở giữa spam và xếp đặt!
(Cổ Long-ẩn ức và hành xử)
-Người nấu bếp có cái không may là lúc ăn kém ngon.
-Người ta nên có thái độ như đọc Liêu trai vậy-chỉ nhớ văn phong, không khí, thế giới riêng ấy. Không cần sa vào chi tiết, không cần mở đầu, không cần kết thúc.
-Tự ti.
....
Tại sao nhiều người quay trở lại với thế giới kiếm hiệp?
-Mỗi người bình thường sinh ra cho đến lúc chết đi bất quá biết được vài chục nghìn người! Mà nhân loại thì rộng lớn, số người sinh ra và chết đi đại khái khoảng 100tỷ người. Trách sao lòng chẳng xao xuyến vì một ai đó đang_bị_bỏ_qua. Chỉ trong thế giới kiếm hiệp mỗi nhân vật đều nằm trong giang hồ "Danh tiếng lừng lẫy ai mà không biết!" Cảm giác trở nên trọn vẹn!
-Con người phát sinh ước vọng tự do như là khởi đầu từ những quan hệ, ràng buộc xã hội (dù có lý hay không có lý). Và họ thường cho rằng tự do là (gần như) sự phủ nhận quan hệ và trách nhiệm xã hội. Và giải pháp là năng lực cá nhân nằm ở chỗ thắng vượt mọi người mà đạt được tự do. Nhưng chưa bao giờ ai đó đạt được. Vì có những giới hạn nhân tính cản trở họ. Chỉ trong kiếm hiệp mới có thể một đao chém xuống là giải quyết thị phi, giết vài mạng người chẳng nghĩa lý gì.
-Ở đâu mà con người ta giải thoát được những ràng buộc quan trọng nhất: tiền bạc, sự yếu ớt, cái chết, sự may rủi, thân thích, bệnh tật...mỗi ngày, mỗi nơi, mỗi tiếng gọi đều có tiếng thưa? Sự nghi ngẫu bất định, phi lý của cuộc đời bị loại bỏ.
-Ở đâu mà nững năng lực tiêu cực được đồng tình và khuếch trương: khi người ta bực bội thì chỉ muốn đập phá, đánh đấm, chửi bới văng mạng và bỏ đi thật xa! Ai làm được việc ấy?
-Ai chẳng mang trong mình một thế giới đồng thoại? Một thế giới đã giản ước những gì mà trẻ thơ không cần biết (và chưa biết) để ký thác những khát vọng về những mặt tốt đẹp nhất của cuộc đời...
-Ở đâu mà cái tôi tự ngã vị kỷ được khuếch sung và nguỵ trang tinh vi dưới cái mác hấp dẫn và lãng mạn là sự dấn thân?
-Cái bóng trong chiếc gương soi. Một sự phóng chiếu vụng về mà tinh xảo!
-Muôn sự chỉ quy về một mối là ảo tưởng vô minh từ cái ngã mạn mà ra!
-Cảm nghiệm ly cách khởi lên từ cảm giác mâu thuẫn, những xung đột xuất hiện giữa nội giới và ngoại giới.
-Liều thuốc chữa lành vết thương được khởi đầu từ sự vị tha, từ bi. ("Đào hoa truyền kỳ" là sự khởi đầu mong manh đem lại nhân tính cho SLH và cho Cổ Long).
-Điểm đặc sắc trong SLH là Cổ Long đã thay thế hành động giết đối thủ, phần nhiều, thành sự chinh phục tình cảm đối phương, sự chiếm hữu tâm hồn, sự đồng hoá đối phương-> cả hai hành động đều đạt được một mục đích: loại trừ/tiêu diệt cá tính đối thủ như là một đối kháng quan trọng nhất! (Thay vì gỡ cái nút, người ta lại cắt béng nó đi.)
-Sao trong kiếm hiệp không đạt đến sự dõi theo quá trình tăng trưởng nội tâm và quá trình tăng trưởng võ công?
-Võ công là sự hiểu biết và làm chủ nội thể. Ở tầm mức thường thường thì chẳng nói làm gì, nhưng ở cảnh giới thâm hoằng viễn đại thì phải khác chứ? Chiếc sinh tử kiều mấy ai qua được đâu?
-Vài nghìn cây số thật là dài. Nhưng cho dù là đi bộ thì cứ khởi hành đi rồi cũng sẽ tới được thôi. Mà chỉ mất vài tháng.
-Có khi chỉ trong một chuyến đi người ta mới dễ thoát khỏi trạng thái căng thẳng của những lo lắng vọng tưởng về ngày mai. Ngày mai đã cụ thể biến tướng thành nơi đến! Một chuyến đi không bao giờ kết thúc có khi lại là chân chính của sự tồn sinh.
-Cái gì đi? Khi đi thì cái đó đã tan biến rồi!
-Trong hành động đi, nó biện minh cho sự rời xa cái xuất phát mà không rời bỏ. Nó biện minh cho cái hướng tới mà không đạt tới! Tất cả phù hợp với sự vận động vô thường mà thường với nhu cầu tha thiết của tồn sinh tại thể.
-Kim Dung là một hoán dụ về cuộc đời thực bằng một cuộc đời ảo.
-Cổ Long là một ẩn dụ từ một cuộc đời thực về một cuộc đời khác.
-Chỉ có sự tự hiểu biết chính nội giới mới có cơ giải thoát.
------------
Carnet
Những suy nghĩ thoáng qua vụn vặt khi được xem lại luôn có một cái ý vị của thời gian. Suy nghĩ có cái vẫn vậy, có cái thay đổi...nhưng không muốn sửa nữa. Để như vậy nó ghi lại được bước chập chững của suy nghĩ, cảm nhận. Một kiểu sổ tay. Ở giữa spam và xếp đặt!
(Cổ Long-ẩn ức và hành xử)
-Người nấu bếp có cái không may là lúc ăn kém ngon.
-Người ta nên có thái độ như đọc Liêu trai vậy-chỉ nhớ văn phong, không khí, thế giới riêng ấy. Không cần sa vào chi tiết, không cần mở đầu, không cần kết thúc.
-Tự ti.
....
Tại sao nhiều người quay trở lại với thế giới kiếm hiệp?
-Mỗi người bình thường sinh ra cho đến lúc chết đi bất quá biết được vài chục nghìn người! Mà nhân loại thì rộng lớn, số người sinh ra và chết đi đại khái khoảng 100tỷ người. Trách sao lòng chẳng xao xuyến vì một ai đó đang_bị_bỏ_qua. Chỉ trong thế giới kiếm hiệp mỗi nhân vật đều nằm trong giang hồ "Danh tiếng lừng lẫy ai mà không biết!" Cảm giác trở nên trọn vẹn!
-Con người phát sinh ước vọng tự do như là khởi đầu từ những quan hệ, ràng buộc xã hội (dù có lý hay không có lý). Và họ thường cho rằng tự do là (gần như) sự phủ nhận quan hệ và trách nhiệm xã hội. Và giải pháp là năng lực cá nhân nằm ở chỗ thắng vượt mọi người mà đạt được tự do. Nhưng chưa bao giờ ai đó đạt được. Vì có những giới hạn nhân tính cản trở họ. Chỉ trong kiếm hiệp mới có thể một đao chém xuống là giải quyết thị phi, giết vài mạng người chẳng nghĩa lý gì.
-Ở đâu mà con người ta giải thoát được những ràng buộc quan trọng nhất: tiền bạc, sự yếu ớt, cái chết, sự may rủi, thân thích, bệnh tật...mỗi ngày, mỗi nơi, mỗi tiếng gọi đều có tiếng thưa? Sự nghi ngẫu bất định, phi lý của cuộc đời bị loại bỏ.
-Ở đâu mà nững năng lực tiêu cực được đồng tình và khuếch trương: khi người ta bực bội thì chỉ muốn đập phá, đánh đấm, chửi bới văng mạng và bỏ đi thật xa! Ai làm được việc ấy?
-Ai chẳng mang trong mình một thế giới đồng thoại? Một thế giới đã giản ước những gì mà trẻ thơ không cần biết (và chưa biết) để ký thác những khát vọng về những mặt tốt đẹp nhất của cuộc đời...
-Ở đâu mà cái tôi tự ngã vị kỷ được khuếch sung và nguỵ trang tinh vi dưới cái mác hấp dẫn và lãng mạn là sự dấn thân?
-Cái bóng trong chiếc gương soi. Một sự phóng chiếu vụng về mà tinh xảo!
-Muôn sự chỉ quy về một mối là ảo tưởng vô minh từ cái ngã mạn mà ra!
-Cảm nghiệm ly cách khởi lên từ cảm giác mâu thuẫn, những xung đột xuất hiện giữa nội giới và ngoại giới.
-Liều thuốc chữa lành vết thương được khởi đầu từ sự vị tha, từ bi. ("Đào hoa truyền kỳ" là sự khởi đầu mong manh đem lại nhân tính cho SLH và cho Cổ Long).
-Điểm đặc sắc trong SLH là Cổ Long đã thay thế hành động giết đối thủ, phần nhiều, thành sự chinh phục tình cảm đối phương, sự chiếm hữu tâm hồn, sự đồng hoá đối phương-> cả hai hành động đều đạt được một mục đích: loại trừ/tiêu diệt cá tính đối thủ như là một đối kháng quan trọng nhất! (Thay vì gỡ cái nút, người ta lại cắt béng nó đi.)
-Sao trong kiếm hiệp không đạt đến sự dõi theo quá trình tăng trưởng nội tâm và quá trình tăng trưởng võ công?
-Võ công là sự hiểu biết và làm chủ nội thể. Ở tầm mức thường thường thì chẳng nói làm gì, nhưng ở cảnh giới thâm hoằng viễn đại thì phải khác chứ? Chiếc sinh tử kiều mấy ai qua được đâu?
-Vài nghìn cây số thật là dài. Nhưng cho dù là đi bộ thì cứ khởi hành đi rồi cũng sẽ tới được thôi. Mà chỉ mất vài tháng.
-Có khi chỉ trong một chuyến đi người ta mới dễ thoát khỏi trạng thái căng thẳng của những lo lắng vọng tưởng về ngày mai. Ngày mai đã cụ thể biến tướng thành nơi đến! Một chuyến đi không bao giờ kết thúc có khi lại là chân chính của sự tồn sinh.
-Cái gì đi? Khi đi thì cái đó đã tan biến rồi!
-Trong hành động đi, nó biện minh cho sự rời xa cái xuất phát mà không rời bỏ. Nó biện minh cho cái hướng tới mà không đạt tới! Tất cả phù hợp với sự vận động vô thường mà thường với nhu cầu tha thiết của tồn sinh tại thể.
-Kim Dung là một hoán dụ về cuộc đời thực bằng một cuộc đời ảo.
-Cổ Long là một ẩn dụ từ một cuộc đời thực về một cuộc đời khác.
-Chỉ có sự tự hiểu biết chính nội giới mới có cơ giải thoát.
-Đọc là một tái tạo tân thanh chẳng hề xuôi chiều!
-Tôi đọc Cổ Long rồi viết "tôi đọc Cổ Long", bạn đọc "tôi đọc Cổ Long" nữa đều không giống nhau! Nhưng lại giống nhau chỗ đọc lại chính mình/nhân thể duyên nghiệp này mà quán xét mọi sự.
(Đến đây càng cảm sâu xa vì sao Camus viết Ngộ nhận chung với Bạo chúa; vì sao BG điên loạn đập phá tơi bời mọi cò ke..)
-Tôi đọc Cổ Long rồi viết "tôi đọc Cổ Long", bạn đọc "tôi đọc Cổ Long" nữa đều không giống nhau! Nhưng lại giống nhau chỗ đọc lại chính mình/nhân thể duyên nghiệp này mà quán xét mọi sự.
(Đến đây càng cảm sâu xa vì sao Camus viết Ngộ nhận chung với Bạo chúa; vì sao BG điên loạn đập phá tơi bời mọi cò ke..)
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)